Sakarya'da Ahilik Kültürü

Ahilik Kültürünün Tarihçesi

İslam’ın İlk Asrı: Fütüvvet teşkilatları, İslam’ın ilk asrından itibaren ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu teşkilatlar, kardeşlik ve cömertlik gibi değerleri ön plana çıkarmıştır.

Hicrî III. (IX.) Yüzyıl: Bu dönemde, fütüvvet teşkilatları içinde esnaf birlikleri şekillenmiştir. Bu birlikler, cömertlik ve kahramanlık gibi vasıfları benimseyen bireyleri bir araya getirmiştir.

Orta Çağ: Fütüvvet ülküsüne mensup kişilere, farklı bölgelerde civanmert, ayyâr (ayyârân) ve fetâ (fityan) gibi isimler verilmiştir. Bu kavramlar, İslam’ın yayılmasıyla birlikte Suriye, Irak, İran, Türkistan, Semerkand, Endülüs, Kuzey Afrika ve Mısır’da esnaf ve sanatkârlar arasında yaygın hale gelmiştir.

Türklerin İslamiyet’i Kabulü: Türkler, İslamiyet’i kabul ettikten sonra Anadolu’ya yerleşmiş ve fütüvvet ülküsünü benimsemişlerdir. Bu anlayışı, kendilerine has yiğitlik, cömertlik ve kahramanlık vasıflarıyla süslemişlerdir.

Ahilik Kavramının Gelişimi: Arapça’da “kardeşim” anlamına gelen “ahî” kelimesinin Türkçe’deki “akı” (cömert) kelimesinden türetildiği ileri sürülmektedir. Ahîlik, Kur’an’a ve Hz. Peygamber’in sünnetine dayanan prensipleriyle İslamî anlayışa doğrudan bağlıdır. Tasavvufta önemli bir yeri olan “uhuvvet” (kardeşlik) kavramını hatırlattığı için toplumda kolayca yayılmış ve kabul görmüştür.

Günümüzde: Ahiliğin temel belirleyicisi olan İslami-tasavvufi düşünce ve yaşam tarzı, her devirde ve bölgede geçerliliğini korumaktadır. Ahilik, Türk kültüründe önemli bir yere sahiptir ve günümüzde de çeşitli etkinliklerle yaşatılmaktadır.

Ahilik Kültürünün Sakarya’da Etkileri

Ahi Evleri, bir dönem Sakarya’nın Hendek, Akyazı, Kaynarca, Taraklı ve Geyve ilçelerinde faaliyet göstermiştir. Bu evler, Ahilik kültürünü yansıtan mekânlar olarak ziyaretçilere Ahilik tarihi, özgürlüklerin temelleri ve geleneksel uygulamalar hakkında bilgi sunmaktaydı.

Ahilik teşkilatının kökenleri, Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanır. Sakarya, bu dönemde önemli bir ticaret ve üretim merkezi olarak Ahilik ilkelerini benimsemiş ve bu ilkeleri yaşatmıştır. Ahiler, şehirdeki esnaf ve sanatkarların örgütlenmesi, ticaretin adil ve dürüst bir şekilde yapılması ve sosyal düzenin korunmasında büyük bir rol oynamışlardır. Ahilik kültürü, hem ekonomik hem de sosyal yaşamın temel unsurlarından biri olmuştur ve bu özellikleriyle bölgenin toplumsal yapısını şekillendirmiştir.

Cumhuriyet döneminde, Ahilik kültürü, esnaf ve zanaatkârlar arasında varlığını sürdürmüştür. Ahilik ilkeleri, dürüstlük, güvenilirlik ve dayanışma gibi değerlerle ticaret hayatına yön vermeye devam etmiştir. Bu dönemde de Sakarya’da Ahilik kültürü, sosyal ve ticari hayatta etkili olmayı sürdürmüş ve esnaf teşkilatları Ahilik değerlerini yaşatmaya devam etmiştir.

Günümüzde, Sakarya’nın Hendek, Akyazı, Kaynarca, Taraklı ve Geyve ilçelerinde Ahilik gelenekleri hâlâ canlıdır. Günümüz ticaret ve zanaat erbapları, Ahilik ilkelerini takip ederek dürüst ve güvenilir iş yapma anlayışını devam ettirmektedir. Ahilik, özellikle esnaf ve sanatkarların iş ahlakını şekillendiren önemli bir değerler bütünü olarak yaşamaktadır. Modern ticaret anlayışında da Ahilik ilkelerinin izleri sürdürülmekte, bu değerler kaliteli ve güvenilir hizmet sunmanın temelini oluşturmaktadır.

Ahilik Haftası, Sakarya’da her yıl Eylül ayının 3. haftasında düzenlenen etkinliklerle kutlanmaktadır. Bu hafta, Ahilik sisteminin tarihi ve kültürel mirasını anmak ve tanıtmak amacıyla organize edilmektedir. Haftanın ilk günü törenlerle başlatılır ve yerel yönetim, sivil toplum temsilcileri ile halkın katılımıyla gerçekleştirilen çeşitli etkinliklerle devam eder. Ahilik tarihini, Sakarya’daki yansımalarını ve değerlerini anlatan sanatsal etkinlikler, el sanatları gösterileri ve esnaf loncalarının sunumları programın önemli parçalarını oluşturur.

Bu etkinlikler, Ahilik kültürünün genç nesillere aktarılması için büyük bir öneme sahiptir. Genç kuşaklara Ahilik değerleri tanıtılmakta ve bu ruhun devamı sağlanmaktadır. Ahilik Haftası boyunca düzenlenen eğitici ve eğlenceli aktiviteler, bu kültürel mirası yaşatmayı ve yeni nesillere aktarmayı amaçlamaktadır.

Sonuç olarak, Sakarya’da Ahilik kültürünün geçmişten günümüze izlerini sürdürmek mümkündür. Osmanlı döneminden bu yana süregelen Ahilik teşkilatı, bölgenin ticari ve sosyal hayatını şekillendirmiş, günümüzde de ticaret ve zanaat erbapları tarafından yaşatılmaya devam etmektedir. Ahilik Haftası etkinlikleri de bu kültürün nesilden nesile aktarılmasında önemli bir rol oynamaktadır.

Sakarya’da Ahilik Haftası Kutlamaları
Ahilik kültürünün tanıtılması, esnaf ve sanatkârlar ile bu teşkilatların yaşatılması ve kültürün gelecek kuşaklara aktarılması ile çalışma ve faaliyetlerinin değerlendirilmesi amacıyla düzenlenen Ahilik Haftası Kutlamaları, 02.07.1988 tarih ve 19860 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Ahilik Haftası Kutlamaları Yönetmeliği” ile 1988–2008 yılları arasında Kültür ve Turizm Bakanlığı sorumluluğunda, Kırşehir Valiliği ve Sivil Toplum Kuruluşlarının katılımı ile gerçekleştirilmiştir.

13.08.2008 tarih ve 26966 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Ahilik Haftası Kutlamaları Yönetmeliği ile 2009 yılından itibaren kutlamaların koordinasyon ve sorumluluğu Ticaret Bakanlığı’na devredilmiş olup 22. Ahilik Haftası Kutlamaları etkinliklerinden itibaren Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkarlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğünün himayesinde tüm illerde düzenlenmeye başlanılmıştır.

Sakarya ilinde Ahilik Haftası; kurum, kuruluş ve sivil toplum örgütlerinin de katılımı ile her yıl çeşitli etkinlikler ile kutlanmakta olup meslek kuruluşlarınca, mesleki hayatında başarı gösteren ve iyi örnek teşkil eden esnaf ve sanatkarlar arasından; İlin Ahisi, İlin Kalfası ve İlin Çırağı ödül dallarında adaylar belirlenerek İl Kutlama Komitesine bildirilir. İl Kutlama Komitesince bu adaylar arasından “Ahilik Haftası Kutlamaları Ödül Yönergesi”nde sayılı kıstaslar çerçevesinde uygun görülen kişiler İlimizde düzenlenen kutlama etkinliklerinde ödüllerini alırlar. Ayrıca, belirlenen bu kişiler Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkarlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü’ne bildirilmekte ve Bakanlık Ahilik Kutlamaları Merkez Yürütme Kurulunca bu adaylar arasından Türkiye’de Yılın Ahisi, Yılın Kalfası ve Yılın Çırağı seçmeleri yapılmaktadır. Bu unvanlara layık görülen kişiler ise Kırşehir’de düzenlenen kutlama etkinliklerinde ödüllerini teslim alırlar.

Sakarya'da İlin Ahisi, İlin Kalfası ve İlin Çırağı

38. Ahilik Haftası Kutlama Etkinlikleri (22-28 Eylül 2025)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiSalim ÖZTÜRKSüpürge Ustası- AdapazarıSakarya Sandalyeciler ve Mobilyacılar Esnaf ve Sanatkârlar Odası
İlin KalfasıMuhammet Yiğit PELİTMotorlu Araçlar Teknolojisi
İlin ÇırağıNisanur ALINLIYiyecek ve İçecek Hizmetleri/Pasta ve Tatlı Yapımı

 

37. Ahilik Haftası Kutlama Etkinlikleri (23-29 Eylül 2024)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiSuat ARTANOto Şanzıman Bakım Onarımı- ArifiyeSakarya Oto Sanatkarları Esnaf ve Sanatkârlar Odası
İlin KalfasıSelim ÇelikMotorlu Araçlar Teknolojisi
İlin ÇırağıCemile KÖROĞLUModa Tasarım Teknolojisi 

 

36. Ahilik Haftası Etkinlikleri (18-24 Eylül 2023)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin Ahisiİsmail YAMAKYorgancılık- AkyazıAkyazı Manifaturacılar Kavaflar Ayakkabıcılar Konfeksiyoncular ve Tuhafiyeciler Esnaf ve Sanatkârlar Odası
İlin KalfasıŞule EDİZGüzellik ve Saç Bakım Hizmetleri 
İlin ÇırağıEmirhan OKURMotor Tamirciliği 

 

35. Ahilik Haftası Etkinlikleri (12-18 Eylül 2022)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiEfrahim ŞEKERTornacılık- KaynarcaKaynarca Esnaf ve Sanatkârlar Odası
İlin KalfasıUmut ÇOLAKMotorlu Araç Teknolojisi 
İlin ÇırağıElif Ebrar ÖZMENModa Tasarım Teknolojileri / Kadın Terziliği 

 

34. Ahilik Haftası Etkinlikleri (13-19 Eylül 2021)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin Ahisiİbrahim ZENGİNKaportacılık ve Oto Yedek Parça İmalatı- ArifiyeSakarya Oto Sanatkarları Esnaf Odası
İlin KalfasıMevlüt ATIŞİş Makineleri 
İlin ÇırağıLatif YILDIRIMErkek Kuaförlüğü 

 

33. Ahilik Haftası Etkinlikleri (14-20 Eylül 2020)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiMustafa ARIKÇakı-Bıçak İmalatı ve Bileyciliği- GeyveAlifuatpaşa Esnaf ve Sanatkârlar Odası
İlin KalfasıFatih KARSLIİç Mekân ve Mobilya Teknolojisi 
İlin ÇırağıÖmer ARSLANOĞLUOtomotiv Elektromekanik 

 

32. Ahilik Haftası Etkinlikleri (16-22 Eylül 2019)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiEnver KARADEMİRFotoğrafçılık- AdapazarıSakarya Fotoğrafçılar, Ressam ve Tabelacılar Esnaf ve Sanatkârlar Odası
İlin KalfasıHakan YÖRÜTMENPastacılık ve Tatlı Yapımı 
İlin ÇırağıEnsar KUŞElektrik Tesisat ve Pano Montörlüğü 

 

31. Ahilik Haftası Etkinlikleri (17-23 Eylül 2018)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiHalil İbrahim BALCIFırıncılık- AdapazarıSakarya Fırıncılar Esnaf ve Sanatkârlar Odası
İlin KalfasıNazif TUNÇBerberlik 
İlin ÇırağıFatih KARSLIMobilya İmalatı 

 

30. Ahilik Haftası Etkinlikleri (18-24 Eylül 2017)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin Ahisiİlyas BALCIFırıncılık- KarasuKarasu Esnaf ve Sanatkârlar Odası
İlin KalfasıSalih ÇOKOLMotor Tamirciliği 
İlin ÇırağıDoğukan ŞİMŞEKMotor Tamirciliği 

 

29. Ahilik Haftası Etkinlikleri (23-29 Mayıs 2016)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiHalil YAMANŞekerci ve Pasta Ustası- AdapazarıSakarya Şekerci ve Pastacılar Esnaf Odası

 

28. Ahilik Haftası Etkinlikleri (11-17 Mayıs 2015)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiNecdet KAYNAKÇIOĞLUOto ve Zirai Aletler Tamircisi / Tornacılık ve Kaynakçılık- Adapazarı 

 

27. Ahilik Haftası Etkinlikleri (22-27 Eylül 2014)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiDursun Eyüp ÇELİKELDiesel Pompa Tamirciliği- AdapazarıSakarya Oto Sanatkarları Esnaf Odası

 

26. Ahilik Haftası Etkinlikleri (23-28 Eylül 2013)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiAbdülkadir UYSALTornacılık- ArifiyeSakarya Oto Sanatkarları Esnaf Odası

 

25. Ahilik Haftası Etkinlikleri (17-22 Eylül 2012)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiSabri ÖZŞAHİNKaşıkçılık- TaraklıTaraklı Esnaf ve Sanatkârlar Odası

 

24. Ahilik Haftası Etkinlikleri (19-25 Eylül 2011)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiMuzaffer GÜNEŞSüt Ürünleri Üreticisi- Ferizli 

 

23. Ahilik Haftası Etkinlikleri (11-17 Ekim 2010)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiMehmet Hilmi SakallıoğluOtomotiv Parça Üreticisi- Adapazarı 

 

22. Ahilik Haftası Etkinlikleri (12-18 Ekim 2009)
Seçildiği UnvanAdı SoyadıMesleği – İlçesiOdası
İlin AhisiProf. Dr. Mustafa İSENAkademisyen, Siyasetçi- Ferizli 

 

Kaynakça

Düşükcan, Muhammet, and Oğuzhan Başdaş. “Ahilik İlke ve Uygulamalarının Günümüz Kobilerine Yansıması: Elazığ İli Örneği.” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 18.70 (2019): 866-881.

Günay, Abdullah. Ahilik’te mesleki ve sosyal dayanışma. MS thesis. Sakarya Üniversitesi (Turkey), 2003.

Özdemir, Mustafa Çağlar, and Ahsen Meryem Salt. “Esnaf Kültüründeki Değişim: Sakarya Esnafları Üzerinde Bir Araştırma.” Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi 21.2 (2019): 364-398.

Ünsür, Ahmet. “Ahilik sistemi değerleri yönetim ve eğitimi.” Değerler Eğitimi Dergisi 18.39 (2020): 297-337.

Yetim, Aleyna. “Ahi teşkilatı iş ahlakı ilkelerinin dünya iş dünyasına bakış değerlendirmesi: Sakarya ilinde bir araştırma.” (2022).

Ziya Kazıcı, “AHÎLİK”, TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ahilik (15.08.2024).

https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/38-ahilik-haftasi-kutlama-etkinlikleri-gerceklestirildi

https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/37-ahilik-haftasi-kutlama-etkinlikleri/37-ahilik-haftasi-kutlama-etkinlikleri

https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/ilimizde-36-ahilik-kulturu-haftasi-kutlamalari-gerceklestirildi

https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/35-ahilik-haftasi-kutlamalari-gerceklestirildi

https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/34-ahilik-haftasi-kutlama-etkinlikleri-programi

https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/33-ahilik-haftasi-kutlamalari

https://www.sesob.org.tr/2022-ahilik-haftasi-kutlamalari-basladi-1496.html.