Sakarya' da Siyasi Partiler ve Teşkilatlanma (1923-55)

1954 yılının en büyük idari değişimi, şüphesiz Adapazarı ilçesinin Kocaeli’nden ayrılarak, Sakarya adında yeni bir il olarak kurulması olmuştur. Sakarya’da “bir vilâyet teşkil edilmesi” konusu ilk defa 23 Şubat 1951 tarihinde toplanan Adapazarı Belediye Meclisi’nin Dahiliye Vekaletine sunduğu bir karar suretinde görünmektedir. TBMM’de, kabul edilen 14 Haziran 1954’te 6419 Sayılı kanun ile Adapazarı merkez ilçe olmak üzere Akyazı, Geyve, Hendek ve Karasu kazaları Kocaeli’nden ayrılarak “Sakarya” ismiyle yeni bir il oluşturulmuştur. Dönemdeki ifadeyle, “Sakarya Vilâyeti” resmen 1 Aralık 1954 tarihinde teşekkül etmiş sayılacaktır.

Çok sesli siyasi ortamda, Kocaeli bölgesi dahilinde Adapazarı’nda ve Sakarya’da CHP, DP, MP, HP, CMP, TKP gibi öne çıkan siyasi partilerin teşkilatlarının hızlı bir şekilde kuruluşu tamamlanmıştır. Adapazarı merkez, bucak ve köylerinde partilerin aktif çalışmalar gerçekleştirdiği, parti kongrelerinin düzenli şekilde yapıldığı tespit edilmiştir.

Kaynakça

  • Alihan Limoncuoğlu, “Türkiye’de Üçüncü Yolun Başı Millet Partisi (1948)”, Akademik Hassasiyetler Dergisi, 5/10 (2018), s. 145-155.
  • Cumhuriyet Dönemi Siyasi Partileri (1923-2006), Der. Mete Kaan Kaynar, İmge Kitabevi Yay., Ankara 2007.
  • Enis Şahin-Bilal Tunç, “Demokrat Parti’nin Kuruluş Süreci ve DP-CHP Arasındaki Siyasi Mücadelesi (1945-1947)”, Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, 2, (2015), s. 39-40.
  • EROĞLU, Cem, Demokrat PartiTarihi ve İdeolojisi, Yordam Kitap, İstanbul 2014.
  • Filiz Gemici, Demokrat Parti Dönemi Adapazarı-Sakarya (1950-1960) (Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi 2019.
  • KARPAT, Kemal H., Türk Demokrasi Tarihi, Timaş Yay., İstanbul 2010.
  • Mehmet Pınar, “Anadoluculuk Ekseninde Türkiye Köylü Partisi”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 37 (2017), Van, s. 317-340.
  • Mustafa Albayrak, “Hürriyet Partisi’nin Türk Siyasi Tarihindeki Yeri ve Önemi”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 24/71 (Temmuz 2008), s. 341-342.
  • ONAK, Naciye, Millet Partisi (Türk Siyasal Hayatında 1960’a Kadar Doldurduğu Yer), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 1993.
  • Pınar, Mehmet. “Anadoluculuk Ekseninde Türkiye Köylü Partisi (1952-1958).” Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1.37 (2017): 320-322.
  • Sina Akşin, Çağdaş Türkiye 4 (1908-1980), İstanbul: Cem Yayınevi, 2013, s.180-181; Demokrat Parti Programı 1946.
  • TUNAYA, Tarık Zafer, Türkiye’de Siyasi Partiler (1859-1952), Doğan Kardeş Yay., İstanbul 1952.
  • Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), (030.01/46.274.9.1)
  • Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), 30-1-0-0 / 44 – 265 – 14
  • Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), 30-1-0-0 / 19- 110 – 10
  • Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), 30-1-0-0 / 12- 71 – 9