Bu Sayfa Abdulkadir Kalay tarafından yazılan Adapazarı Kaymakamı Özdemir Bey’in İstiklâl Harbi Batı Cephesi Raporlarında Adapazarı Yunan Mezâlimi (1922) eserinden alınarak hazırlanmıştır.  

ADAPAZARI YUNAN MEZÂLİMİ

Adapazarı Kazası İşgal felâketine uğrayan her yerde olduğu gibi Adapazarı Kazasının da Yunan işgali altında kalan Sakarya Nehri garbındaki1[1] sahasında mütarekeyi[2] müteakip icrâ-ı faaliyete başlayarak işgal münasebeti ile bir kat daha serbestlemiş yerli Rum ve Ermeni çeteleri ve onların delâleti[3] ile Yunan kıt’aatı[4] tarafından tecâvüz edilmeyen köy kalmamıştır.
Ada Kasabası da dâhil olduğu halde hemen her yerde vatana hizmet ve düşman emâkine[5]  bilfiil hareketle şöhret almış her Türk ve İslâm katl ve cerh ve ellerine geçen kadınların, kızların ırz ve nâmusu paymal[6] edilmiş hâneleri yakılıp soyulmuş ve me’şum[7] -u iş’alları[8] devam ettiği müddetçe yapılan zulüm ve şenaat[9] kâfî gelmiyormuş gibi Millî Ordu’nun ileri
hareketi üzerine ric’ata[10] mecbur kaldıkları zaman işe yarar erkeklerle bulabildikleri genç kadın ve kızları beraberinde götürmüşlerdir.

Adapazarı Kazasına âit 25 mahalle ile 45 parça karyede11[11] cem’en yekûn 415 176 lira kıymetinde mebâni12[12] ve 2 250 000 lira kıymetinde emvâl13[13] tamamen muhterik14[14] olmuştur. Kısmen ihrak15[15] ve gasp edilen emval ve eşya-yı beytiyyenin[16] kıymeti 2 360 400 liradır. Bundan maada[17] 2 132 320 lira kıymetinde 334 400 kilo buğday, 132 130 kilo arpa, 188 000 kilo yulaf, 324 500 kilo mısır, 15 930 kilo çavdar ile 127 050 lira kıymetinde 850 bargir18[18], 28 000 lira kıymetinde 288 ester19[19], 5 100 lira kıymetinde 102 merkep, 1 689 900 lira kıymetinde 12 765 öküz, 1 418 000 lira kıymetinde 11
300 inek, 855 000 lira kıymetinde 57 000 koyun, 21 700 lira kıymetinde emvâl-i ticârîye ve 12 907 765 nakit para gasp edilmiştir[20].  

Eşhas[21] hakkında reva görülen mezâlim ve fecâiin cetvel şeklinde ve yeknazarda[22] gözükecek bir şekilde zabt ve tespit olamadığından haritadaki numaraları işaret edilerek her mahalle ve köy ayrıca tafsilât[23] verilmesine mecburîyet hâsıl olmuştur.

Nefs-i Ada Kasabası

Mecidîye Mahallesi
Hasan Efendi mahdûmu24[24] Halil Efendi, Simitçi Mehmed Ağa, Gazhâne Bekçisi Abdullah Ağa, Eskici Şakir Ağa, 26 Mart 37’ de (Sene-i Rumî/Mâlî 1337-Milâdî 1921) kasabayı işgal eden Yunan askeri tarafından darb-ı katledilmiştir. Yunanlılar çekilirken Arnavut Ahmed Ağa, Mahalle Bekçisi Sâdık Ağa, Kunduracı Fâik Usta nâm kimseleri esir olarak beraberlerinde götürmüşler ve Yorgancı Süleyman Ağa’nın zevcesinin ırzına taarruz etmişlerdir.

Semerciler Mahallesi
Yine İşgalde Saatçi İsmail Efendi Yunanlılar tarafından sokakta kurşunla şehit edilmiş ve Âşık Mehmed Efendi kerimesi[25] … Hanımla müteveffi[26] Hatip Mehmed Efendi âilesi … Hanımın ırzına tecâvüz,Muâvin Ali Efendiyi cerh, Zabtiye Muhâciri Ahmed Ağa hânesini ihrak ve kendisini tehlikeli surette darp, keza İrânî Yusuf Ağa’nın hânesi ihrak olunmuş. Yunanlılar çekilirken Hatip İsmail Efendi, Hatip Nuri Efendi, Müezzin Mehmed Efendi, Kahveci Serd Mehmed Ağa, Korucu Hacı Hafız Mehmed Efendi, Batum muhâcirlerinden Gürcü Hacı Ahmed Efendi’yi esir alarak beraberlerinde götürmüşlerdir.

Câmi-i Cedîd-i Evvel Mahallesi[27]
Yine işgal esnasında Ömer oğlu Asım Efendi’nin beş, Konc Mehmed Ağa’nın beş, Torlak Osman’ın sekiz, İbrahim Bey’in altı, Canbaz Ahmed Efendi’nin yedi, İsabeyoğlu Muharrem Bey’in altı, İsabeyoğlu Ali Bey’in sekiz, Pehlivan Musa’nın iki hânesi yerli Rum ve Ermeniler tarafından ihrak ve tahrip edilmiş ve Meşek Hamza Ağa ile Bakkal Mehmed Efendi Yunanlılar tarafından şehit ve Nalbant Hasan oğlu Ali, Hâfız Ahmed oğlu Hâfız Hamdî. Ahmed oğlu Kurban, Hacı Hüseyin Efendi, Çarkalı Beşdeğirmenli İsmail Ağa beraberlerinde esiren sevk edilmiştir.

Hasırcılar Mahallesi
Yine işgal esnasında İdris oğlu Ahmed’in hânesi ile ahır ve samanhâneleri ihrak edilmiştir. Çekilirken Muhtar Mehmed Ağa, Hoca Osman Efendi, Hoca Bekir Efendi esir götürülmüştür. Hoca Bekir Efendi bilahare yolda dövülerek öldürülmüştür.

Azizîye Mahallesi[28]
Yine işgalde Yunanlılar Hacı Ömer Lütfi Efendi’yi, Perukâr[29] İbrahim’i darb-ı katl, Hasan Hilmi oğlu Abdullah’ın üveyi kerimesi …’nin ırzına izâle, Muhtar-ı sâbık Fazlı Ağa’nın Derviş Ağa, Salih oğlu Emin, Abdullah oğlu Fehmi, Mevtekin Rüstem, Yaşar’ın Hacı İbrahim esir, İsmail Efendi, Arif’in Osman, Koca’nın Muharrem, Süleyman oğlu İlyas, Hacı Derviş
Ağa demirli kamçı ile darb ve işkence etmişler ve çekilirken Hatip Emir Hasan oğlu Sâim Efendi, Halim, Ömer Lütfü Efendi oğlu Hasan, Sâid Ömer Ağa’yı esiren beraber  götürmüşlerdir.

Câmi-i Cedîd-i Sânî Mahallesi[30]
Yine işgal esnasında Ali oğlu Mahmud, Yunan askerleri tarafından şehit edilmiş ve çekilirken Bakkal Rasim Efendi esir olarak götürülmüştür.

Necişler Mahallesi[31]
Yerli Rum ve Ermeniler tarafından Bosnalı Sâlih Efendi’nin hânesi tahrip edilmiş Çancar Hüseyin Ağa’nın zevcesi …’nın ırzına saldırılmış ve Seyit Ömer Ağa, Müezzin Sâdık Efendi, Sirozlu Hüseyin, Çakpıç İbrahim Ağa, Kör Hafız biraderi Hüseyin, Gürcü Hasan nâm kimseler esiren götürülmüştür.

Pabuççular Mahallesi
Yerli Rum ve Ermeniler ve Yunanlılar tarafından Hacı Yusuf oğlu İbrahim bıçakla iki ayağından cerh, Çerkez Yusuf Çavuş biraderi darp, Karabulut İsmail’in gözü oyulmak sureti ile şehit, Paşa Süleyman’ın İsmail şehit edilmiş ve Yunanlılar çekilirken Hüseyin oğlu Mehmed Çavuş, İsmail oğlu Ömer, Değirmencioğlu Hüseyin, Mustafa oğlu Fâik, Kunduracı Fahri Usta, Hatip yolda götürülürken düşman askerleri tarafından şehit, Çakır Hüseyin oğlu Ahmed, Mustafa oğlu Fâik, Kunduracı Fahri Usta esiren götürülmüştür.

Çukur Ahmedîye Mahallesi
Yine işgalde Yunan askerleri tarafından Çoban Emrullah şehit, Hoca Yahya Efendi, Canbaz İbrahim Çavuş, Eğned Mehmed, Çoban Hakkı, Bekir Çavuş, Hafız Hamdi Efendiler esiren sevk edilmiştir.

Garip Mahallesi[32]
Akreb İbrahim Ethem Efendi’nin 117 500 kuruşluk hâne eşyası ile ve patatesleri ve zehâiri yerli Rum ve Ermeniler tarafından gasp edilmiştir. Bu miktar-ı hasarât maddîye cetveli muhteviyâtına dâhil değildir.

Gedikoğlu Mahallesi
Hatip Hafız Mustafa Efendi, Lohların Osman Ağa, Yunanlılar çekilirken esiren götürülmüştür.

Adapazarı’nın Çubuklu Karyesi[33]
Harita Numerosu 42: Bir tabur düşman askeri ve ayrıca 300 kişilik yerli Rum ve Ermenilerden mürekkip[34] çete, 36 senesi teşrin-i evvelde (Milâdî Ekim 1920) köyü
basarak Hatip Halil Hoca’yı şehit ve Molla Ahmed’in Mustafa ile Osman oğlu Salih’i esir etmişlerdir.

Erenler Karyesi
Harita Numerosu 6: 26 Mart 37 ‘de (1921) gelen Yunan ve yerli Hıristiyan çeteleri karyeden Mehmed oğlu Kâzım, Ali oğlu Ahmed, Recep oğlu Abdullah’ı şehit müteveffi İbrahim zevcesi …, Latif zevcesi …, …, …, Mehmed zevcesi …’nin ırzlarına tasallut yirmi beş 25 hâne ile bir câmi-i şerîfi, 26 samanlık ihrak ve bir türbe mekteple beraber 96 hâneyi tahrip etmişlerdir.

Dere-i Bâlâ Karyesi[35]
Harita Numerosu 45: 18 Teşrin-i evvel 37’de (Milâdî 18 Ekim 1921) Bilecik, Arslan Bey, Firuzlu, Fındıklı, Arişa, Karasu Rum ve Ermenilerinden İzmirli Vangelus (Ortaköylü: Geyve Kazasına merbuttur) Koca Nikola nâm rüesanın kumandasındaki çeteler köyü basarak İbrahim oğlu Şuayip nâm çocuğu kafasını kırmak sureti ile şehit etmişlerdir. Zâiyât maddîye
cetvelinden hâriç olarak 200 koyun, 170 keçi, 140 inek, 60 öküz, 10 hergele bir aygır, Ortaköy çeteleri tarafından alınmış. 200 kilo çavdar, 500 kilo mısır, 300 kilo yulaf, 500 kilo arpa, 1 000 kilo buğday gasp edilmiş evleri tamamıyla soyulmuştur.

Dere-i Zir Karyesi[36]
Düşman ve Ortaköy, Serdivan, Eşme Rum çeteleri ile, Ohannes’in kumandasındaki İzmir çeteleri 20 Teşrin-i evvel 37’da (Milâdî 20 Ekim 1921) karyeyi basarak Muhacir Mehmed oğlu Hasan, Mehmed Şah nâm kimseleri İzmit yoluna angaryaya sevk ederken şehit etmişlerdir. … binti Ali, … binti Abdi, … binti Mehmed nâm kızların ırzları Rum çeteleri tarafından izâle edilmiştir. Ve çekilirlerken Muhtar Mehmed oğlu Mustafa’nın 500 liralık değirmeni ihrak, Hacı Abdi Yusuf oğlu Şaban, İbrahim oğlu Ali, nâm kimseleri esir etmişlerdir. Çete rüesası Ermeni Ohannes ile iki Rum’dur. 52 hânenin eşyası kâmilen soyulmuştur.

Karakaş Karyesi
Bu kere Serdivan, Fındıklı, Ortaköy, Karasu Rum ve Ermenilerinden mürekkip çete arkada düşmanın nizâmîyesi 28 Teşrin-i evvel 36’da (Milâdî 28 Ekim 1920) köyü basarak Ömer oğlu Mehmed, Aşkın oğlu Mehmed, Korucu Ahmed’i Kulaksız Çiftliği Suyunda kafalarını kesmek ve derilerini yüzmek sureti ile şehit etmişlerdir. Ahmed Ağa familyası[37] … ile Hoca Halid’in
Süleyman oğlu Yaşar’ın zevcelerinin ırzlarına çeteler ve düşman askeri tarafından tecavüz edilmiş, çekilirlerken Hoca Halid’i esiren beraberlerinde götürülmüş ve 3 hâne tahrip edilmiştir. Bu mezâlimde en faal görünen Ermeni Ardaş Çetesi olmuştur.

Ada’nın Karaabtiler Karyesi[38]
26 Mart 37’de (Miladî 1921) düşman askerleri ile Ortaköy, Eşme, Fındıklı, Tekneci, Karasu Rum ve Ermeni-lerinden mürekkip çeteler köyü basarak Sapancalı Deli Ahmed ve Mehmed Ali oğlu Salih’in familyalarına tecâvüz Hüseyin oğlu Mustafa, Hüseyin oğlu İbrahim, Abdullah oğlu Zekeriya, Abdullah oğlu İlyas, Hacı Mustafa, Şah’ın Ali, Ali oğlu Süleyman, Ali Çavuş, Ali oğlu Osman’ı cerh etmişler[39] ve çekilirlerken İbrahim Onbaşı, Yusuf oğlu Mustafa ve Bosna Muhacirlerinden Bekir’i kaybetmişlerdir.

Dağköy – Yoncalı Karyesi
Vangel, Serdivanlı Koço ve Ardaşan çeteleriyle bir miktar düşman askeri köyü basarak Mehmet kerimesi …’ nin ırzına saldırmışlar ve karye muhtarı Hacı Hüsnü cerh, Hatip Hüseyin’in Mustafa, Ahmed oğlu Ahmed ve Hasan oğlu Yusuf’u çekilirken şehit etmişlerdir.

Kömürlük Karyesi
26 Mart 37’de (Milâdî 1921) yerli Rum ve İzmir çeteleri ile düşman askeri köyü basarak Hacı
Osman’ın Kayınvâlidesini cerh ve şehit etmişlerdir.

Göktepe Karyesi
Aynı günde düşman efrâdı ile Vangel çetesi köyü basarak Garip Ahmed’in samanlığını ihrak ve giderlerken Lütfü’yü şehit, Süleyman oğlu Salim’i arabasıyla esir etmişlerdir.

Eceldere Karyesi
Düşman ve Vangel’in ve Ortaköylünün çeteleri ile birlikte 12 Teşrin-i evvel 36’da (Milâdî 12 Ekim 1920) köye gelerek Çırakoğlu Yusuf, Hacı Durakoğlu Hüseyin ve Kara Ali oğlu Hüseyin nâm kimseler cerhi Ali Osman oğlu Mustafa’yı çekilirlerken esir etmiş ve 25 hâneyi kâmilen gâret[40], 32 kilo mısır, 30 kilo Yulaf, 162 koyun, 21inek, 10 öküz, 30 adet keçi gasp etmişlerdir.

Meşeli Karyesi
Aynı düşman, aynı günde basarak Şerif Ali kerimesi … ırzına izâle ve çekilirlerken kardeşi Mehmed ile Muhacir Hüsnü esir 80 hâneyi yağma, 10 lilo mısır, 40 kilo yulaf, 20 kilo arpa, 8 kilo buğday, 20 koyun, 10 inek, 5 öküz gasp etmişlerdir.

Mahmudîye Karyesi
Bir miktar düşman askeri ile Pandeli çetesi Teşrin-i evvel 1336’de (Milâdî Ekim 1920) köyü basarak Mustafa’nın zevci …’nin ırzına saldırı, Korucu Hüsnü cerh, 22 hâneyi yağma etmişlerdir.

Taşkısığı Karyesi
Vangel çetesi ile bir miktar düşman askeri 27 Mart 1337’de (Milâdî 1921) köyü basarak Tahir kerimesi …, Mehmed kerimesi …, Mustafa kerimesi …’nin ırzına saldırı, Karayakalı Ahmed ile Mehmed’i şehit etmişlerdir. 30 hâneyi yağma, 50 kilo mısır, 200 kilo yulaf, 5 kilo buğday, 220 koyun, 37 inek, 7 öküz, 19 manda, 3 bargir, 75 keçi, 2 123 lira gasp etmişlerdir.

Selâhiye Karyesi
Yerli Rum ve Ermeni çeteleri ile düşman askeri 10 Teşrin-i evvel 1336’da (Milâdî 10 Ekim 1920) Sâid zevcesi Sıdıka’yı şehit, Şakir oğlu Mustafa, Ali oğlu İsmail, Kulaksızoğlu Mustafa nâm kimseleri çekilirken esiren götürmüşlerdir.

Yazlık Refâhîye Karyesi
Yerli Rum ve Ermeni çeteleri ile düşman askeri 27 Mart 1337’de (Milâdî 1921) köyü basarak Hacı Ömer oğlu Salih’in zevcesinin ırzlarına saldırı, Muhacir Rahmi’yi esir etmişlerdir. 30 hâneyi kâmilen yağma, 500 kilo mısır, 20 kilo yulaf, 20 kilo arpa, 50 kilo buğday, 15 inek, 8 manda, 40 öküz gasp etmişlerdir.

Akarca – İcâdîye Karyesi
Bir miktar düşman askeri ile yerli Rum ve Ermeni çeteleri 30 Mart 1337’de (Milâdî 1921) köyü basarak İlyas kerimesi …, Musaoğlu kerimesi …, İbrahim kerimesi …’in ırzlarına saldırı, Hacıoğlu Musa’yı şehit, çetelerden köyden 500 cem’i etmişler ve giderlerken Recep oğlu Ahmed, Hasan kerimesi Asiye, Ali kerimesi Saniye, Recep kerimesi Asiye, Zekeriya
oğlu Süleyman, hemşiresi Naciye, Fatma ve Nadide, İshak oğlu Ömer, Recep efendi’nin Ömer’in familyalarını, Ömer’in vâlidesi Fatma’yı, Ömer oğlu Hüseyin’i, Ali Bey oğlu İlyas ve Murad’ı, Ali Bey kerimesi Hayriye, oğlu İsa’yı, Sarı Osman’ı, Sarı Osman oğlu Kâmil, kardeşi Kâzım, Aziz, hemşiresi Nesibe’yi esiren sevk ve huduttan hâriç olarak 25 kilo mısır, 50 kilo yulaf, 20 kilo arpa, 25 kilo buğday, 50 inek, 9 bargir gasp etmişlerdir.

Tepe-i Müsellim Karyesi
27 Mart 1337’de (Milâdî 1921) de gelen yerli Rum ve Ermeni çeteleri, düşman askeri 25 hânenin eşyasını yağma ve çekilirlerken Şükrü oğlu Mehmed’i esir etmişlerdir.

Kuruçeşme Karyesi
Ermeni Kirkor çetesi ile bir miktar düşman askeri 12 Teşrin-i evvelde (12 Ekim) köyü basarak
Abdullah zevcesi Mümine ve Yusuf, Çovuç Mehmed, Suşfar Hüseyin, Büyükbaşıcı İbrahim ve Mehmed, Berko Hüseyin Behlül, Veli Feyyaz İbrahim ve Abdullah, Şekip oğlu Osman hânelerini ihrak, Halil zevcesi …, Mahmud zevcesi …’nin ırzlarına saldırı ve çekilirlerken Recep oğlu Ramazan’ı esir ve 20 hânelik köyü başından aşağı 40 kilo çavdar, 40 kilo mısır, 35 kilo buğday, 25 inek, 1 manda, 10 öküz ahz-u gasp etmişlerdir.

Kirazca-yı Zir Karyesi[41]
Yerli Rum ve Ermeni çeteleri ile birlikte Yunan askeri 27 Mart 1337’de (Milâdî 1921) köyü basarak samanhâne, 37 hâneyi yağma, bütün köyü ihrak, eşyalarını yağma, Numan oğlu Mustafa, Abbas oğlu Osman, Halil oğlu Abdullah, Ali zevcesi Ayşe’yi şehit Hasan Çavuş kerimesini esir etmişlerdir.

Arif Bey Çiftliği Karyesi
Çeteler 26 Mart 1337’de (Milâdî 1921) bir miktar düşman askeri refakatinde köyü basarak Hüseyin Efendi’yi, İki Osman çavuşları, Hasan efendi, Salih oğlu Salih, Hacı Mehmed oğlu Rıfat, Örmebaşoğlu Arslan, Yıldız oğlu Harun, Kösezâde Hüseyin Efendi, Muhtar İsmail Ağa, Şerif oğlu Hüseyin hânelerini ihrak ve giderlerken Hüseyin Efendi’yi, Laz Ali’yi ve Çoban Hüsnü’yü esir etmişler ve 16 hâne esyasını yağma, 1 000 kilo mısır, 200 kilo yulaf, 200 kilo arpa, 200 kilo buğday, 30 koyun, 8 öküz gasp etmişlerdir.

Trabzonlu Karyesi
Düşman ve yerli çeteleri 26Mart 1337’de (Milâdî 1921) köyü basarak evveşa eşyalarını yağma, 1337 senesi Şubat zarfında da 34 hâne ve 43 samanlığı kâmilen ihrak etmişlerdir.

Hanlıköy Karyesi
Bir kısım Yunan askeri ve Rum ve Englus çetesi 27 Mart 1337’de (Milâdi 1921) köyü basarak 48 hânenin eşyasını kâmilen yağma ve çekilirken İsmail, Osman oğlu Şakir’i esir etmişlerdir.

Güneşler Karyesi
Rum ve Ermeni çeteleri ile Yunan askerleri 26 Mart 1337’ de (Milâdî 1921) köyü basarak Nalbantoğlu Halil, Hacı Ahmed oğlu Hâfız Sâid, Süleyman Efendi, Tekeroğlu Yakup zevcesi, Recep Dayı hânelerini ihrak ve çekilirlerken Recep Dayı’yı kafasını kesmek sureti ile şehit ve 35 hâne eşyasını kâmilen yağma, 25 kilo çavdar, 200 kilo mısır, 150 kilo yulaf, 200 kilo arpa, 800 kilo buğday, 80 inek, 30 manda, 6 öküz gasp etmişlerdir.

Süleyman Bey Karyesi
Düşman yerli rum ve Ermeni çeteleri ile 26 Mart 337’de (Milâdî 1921) köyü işgal ederek Püskül Salih, Osman, İsmail, Mustafa Dayı, Halil, Hacı Kâmil, Muhacir Mümin, Hüseyin, Nazif, İbrahim, İsmail, Osman, Hüseyin, İmam Mehmed, Nuri hânelerini kâmilen ihrak 22 hânenin eşyasını kâmilen yağma ve çekilirlerken Ali oğlu Nuri, Ali Bey, Eyüp nâm kimseleri
esir etmişlerdir.

Dağdibi Karyesi
Yunanlılar çekilirken Hacı Zekeriya, Hacı Mehmed, Durmuş oğlu İbrahim, Hüseyin oğlu Hayri nâm kimseleri esiren götürmüşler 50 hânenin eşyasını kâmilen yağma etmişlerdir.

Tepekum Karyesi
26 Mart 337’de (Milâdî 1921) köyü işgal eden Yunanlılar ile yerli çeteler 30 hâneyi, tam ve samanlıklar ile beraber kâmilen ihrak ve mütebâki[42] 10 hânenin samanlıklarını yakmış, Hacıoğlu Mehmed zevcesi Atike’yi silahla öldürmüşlerdir.

Çalıncak Karyesi
Düşman askerleri ile Pandeli, İstavri, Ardaş çeteleri 30 mart 337’de (Milâdî 1921) köyü basarak Hacı Ahmed oğlu Halil, Aşılıoğlu İsmail hâneleri ihrak, Gelinoğlu kerimesi … ve ….’nin ırzına saldırı, Soğanoğlu … , Ali kerimesi … ’nın ırzına saldırı, Salih oğlu Mehmed’i cerh, Gelinoğlu damadı Hüsnü kurşunla şehit, bade 35 hâne eşyasını yağma ve 200 kilo yulaf, 200 kilo arpa, 60 koyun, 70 inek, 15 manda, 12 bargir, 14 öküz gasp etmişlerdir.

İkizce-i Osmanîye Karyesi
Pandeli, Ermeni Habukazar ve sâir yardakçı çeteler ile bir miktar düşman askeri mart nihâyetinde köyü basarak Yusuf kerimesi …, Saffet kerimesi … ‘ın ırzlarına saldırı, 35 hâne eşyasını yağma, cebren 5 000 lira gasp etmişlerdir.

Aralık İhsânîye Karyesi
28 Mart’ta köyü basan düşmanla Sedivan, Fındıklı Rum çeteleri Rıza Efendi, Hacı Çavuş, Âsım Efendi hânelerini ihrak ve Ahmed oğlu Ali, Ahmed oğlu Mustafa, İbrahim oğlu Derviş hânelerini tahrip, ….’ın ırzına saldırı ve ismi meçhul bir kızın ırzına saldırı, 26 hâne eşyası kâmilen yağma, 1 000 kilo mısır, 100 kilo buğday, 30 inek, 20 öküz gasp ve elden ayrıca 700 lira derç edilmiştir.

Kirazca-yı Bâlâ Karyesi[43]
Zaten 44 hâneden ibâret olan köy eşyası yağma edildikten sonra kâmilen ihrak edilmiş ve Ali oğlu Aeslan, Süleyman Onbaşı cerh, düşman çekilirken Osman Bey oğlu Mehmed Ağa ile Hüseyin Ağa familyası Nuriye’yi esir etmişler, Karyeyi basan kuvveti Serdivan, Karasu, Rum çeteleri ile yardakçılarından ibaretti.
Beşköprü Karyesi
Sedivan Karyesi, Fındıklı, Ortaköy, Karasu Rum çeteleri ile beraber bir miktar düşman askeri 26 Mart 337’ de (Milâdî 1921) köye gelerek Şaban oğlu Yunus, Remzi oğlu Hamid Çavuş, Hacı Tâhir oğlu Tâhir, Muhacir Mehmed Hoca’nın kerimesi Fatma, Manavoğlu kerimesi Şerife, Mustafa Hoca, Ali oğlu Mehmed, Ethem efendi oğlu Celal, Molla Ahmed hâneleri kâmilen ihrak ve eşyasını yağma etmişlerdir.

Akçakamış Karyesi
Düşman Serdivan, Fındıklı, Ortaköy, Karasu Bedel çeteleri ile Pandeli çetesinden mürekkip bir kuvvetle nisan zarfında köyü basarak 85 hâneden 70 hâneyi kâmilen ihrak ve Mehmed’in familyası ile  Halil’in kerimesinin ırzına saldırı, Koçurek Mehmed, Kara Mustafa, Mehmed emin oğlu Said, Şerif Ali’nin familyasını şehit 85 hâneden 15 000 lira kıymetinde eşyayı yağma 5 000 kilo mısır, 1 700 kilo yulaf, 3 000 kilo arpa, 4 000 kilo buğday, 350 inek, 120 manda, 70 öküz gasp etmişlerdir.

Tekeler Karyesi
Pandeli sâir çeteler ile 28 Mart 1337’ de (Milâdî 1921) köyü basarak Hacı Bayram oğlu Mustafa hânesini ihrak ve Münir’in birâderini şehit, 49 hânenin 19 700 liralık eşyasını yağma, 10 kilo çavdar, 50 kilo mısır, 100 kilo yulaf, 150 kilo arpa, 350 kilo kilo buğday, 23 koyun, 10 inek, 15 manda, 30 öküz gasp ve gâret etmişlerdir.

Sapanca Nâhiyesi
Yunanlılar 25 Mart 1337’ de (Milâdî 1921) Sapanca’ya girerek kasabada 325 hâne, 170 dükkân, 17 değirmen ihrak, 55 esir ve 24 şehit olmak üzere 97 biçârenin canını yakmış ve Arifiye, Kalaycı, Hacı Mercan, Şöhretîye, Kuruçeşme, İlmîye, Memnunîye, Nâiliye, Balkaya, Ulviye, Muradîye, Senaîye, Mahmudîye, Dibektaş, Kürtköyü gibi büyük kurâyı[44] ateşe vermiş ve tekmil eşyasını ahz-u gadp etmiştir.
Sapanca’nın Rüstem Paşa Câmii halılarını soyduğu gibi bütün evlerin eşyasını arabalarla İzmit ve Gemlik tarafına sevk etmişlerdir. Çekilirlerken Sapanca’nın Câmi-i Cedîd Mahallesinden Emin Bey oğlu Şükrü, Hâlim Ustanın oğlu Mehmed, Boşnak İbrahim, Zeynelzâde Ahmed, Memiş oğlu İshak Ağa, Küçük Mehmed oğlu Hüseyin, Hacı Fazlı, Ahmed Efendi ve ağalarla Yüzbaşı Nâmık Bey’i, Çayiçi Mahallesinden Kahveci Salim, Fevk
Hasanın Salih, Çerkez Şevki, Boşnak İbrahim, Hacı Ahmed, Abdi oğlu Mustafa, Zahirlerin Ahmed, Saatlerin İbrahim ağaları. Rüstem paşa Mahallesinden Badışoğlu Mehmed,
Memnunîye Karyesinde Rahvetoğlu Mustafa, Mahmud Dayıoğlu Ali, Fevziye Karyesinden Kurnacoğlu Salih, Çelebioğlu Ahmed, Hoca Said Efendi ve ağaları, Yanıkşerife Karyesinden Çuhadâroğlu Hasan, Bayrakdâroğlu İbrahim, yeğeni Ali, Kürtköy Karyesinden Mehmed’in oğlu Ahmed, Serin Ali, Kürtoğlu Ahmed, Ömer oğlu Ahmed, laz Mustafa, Mustafa, Şükriye Karyesinden Hazıroğlu Salih, Şöhretiye Karyesinden Kadir Onbaşı’nın oğlu Yusuf ,Hozoğlu Seyid’in kızı Latife, Muradîye Karyesinden Havva, Başoğlu Yusuf, İlmiye Karyesinden Mehmed, Göldibi Karyesinden Mahmud oğlu Hüseyin, Seyid oğlu Süleyman, Dibektaş karyesinden Hâfız Ahmed, Ömer oğlu Hüseyin, Hacı Şaban oğlu Osman Numan Ağa’nın oğlu Şükrü, Molla Dursun oğlu Ahmed, Nuri oğlu Ali, Nuri oğlu İsmail, Ömer Ağa’nın İlyas, Köse Osman oğlu İbrahim, Hacı Mercan Karyesinden İmama oğlu İlyas, Hâfız Ali oğlu Ömer Selimoğullarından Emin oğlu Mustafa, Recep oğlu Yusuf, Mevlüd oğlu İsmail, Kadir oğlu Mehmed Efendi ve ağaları esir alarak bir semt-i meçhûle sevk etmişlerdir. Memnunîye
Karyesinden Halil oğlu Şirin Ali, Mutoğlu Hâlim Çavuş, Arifiye Karyesinden Mahmud oğlu Hüseyin Hoca, Laz Ali Çoban, Şükriye Karyesinden Hozoğlu Abdullah, Şöhretiye  Karyesinden Kahvecioğlu Recep Ağa, Yeni Hüseyin, Muradîye Karyesinden yetmiş yaşında Serdaroğlu Recep, Kuruçeşme Karyesinden Bostancıoğlu Hacı Süleyman, Tanıtoğlu Süleyman ve İdris Petşâniye Karyesinden Tanıtoğlu Hüseyin, Akçay Karyesinden Süleyman oğlu Fuad ile misafiri bulunan yedi şahıs, Hacı Mercan Karyesinden Ömer oğlu Hasan, İbrahimoğullarından Birincioğlu Ömer ve Hurşid, Demircioğlullarından Reşid Ağa mahdûmu Mehmed, Mahmudîye Karyesinden ve Ulemâ-yı mârufeden Hacı Halid Efendi, Murad oğlu Sefer, Mustafa, Mustafa oğlu Mehmed Ağa ve Efendiler gaddarâne öldürülmüş ve Hacı Mercan Karyesinden Firakoğlu Mustafa’nın karısı Hatice ile birlikte boğazları kesilmiştir.
Ali Râsih Bey’in oğlu Râgıp Bey’den Yunan Kumandanı cebren 1 000 lira almıştır. Nâhiyede zulüm yapan Yunanlılardan maada Kırkpınarlı Agop, Kahveci Yorgi, Deli Vasil, Haçi  Yakop’un mahdumu Saatçi Apostol mahdûmu Çelyin’in oğullarından Haçatur, Hamçarsum, Serkiz’in oğullarından Artin Akaycı’nınçocuğu Agop ve gayr-i müslîm-i eşirra[45] şâyân-ı tezkârdır[46].

Söğütlü Nâhiyesi
Söğütlü-ü Kebir Karyesi[47] Yunanlılar ve Vangel çetesi ve İkizce Rumları 150 hânelik köyün eşyasını yağma, 22 lira cem’i, 25 000 liralık hasarât ikâ[48] ve karyeden Emin oğlu Osman’ı
şehit etmişlerdir. Acem İsmail ve Hasan oğlu Feyzi’yi esiren alıp götürmüşlerdir.

Söğütlü-ü Sağir Karyesi[49]
Yine Rum çeteleri 20 hâneyi yağma-yı hayvanât, 5 665 lira gasp, Laz İbrahim Çavuş katl ve İzmirli Mehmed Damadı Ethem’i araba ve hayvanlarıyla esiren semt-i meçhule götürmüşlerdir.

Söğütlü Kıptiyân Karyesi
15 hâne yağma, hayvanât gasp, 300 liralık zarar-ı ikâ edilmiştir.

Burhânîye Karyesi
20 hâne yağma 1818 liralık hasar-ı ikâ edilmiş Mehmed oğlu Osman hânesi bizzat Yunan Kumandanı tarafından yakılmış, Hasan oğlu Rüstem kerimesi …’nin ırzına saldırı, İdris zevcesi …, Halil kerimesi …, zevcesi …, kadınların ırzına saldır, Hacı Hasan ailesi …. Yunan
askeri tarafından müçtemi şekilde ırzı paymal[50], mağdure ….’nin pederi51 Rüstem işkence ile katl, Hüseyin oğlu Numan arabası ile esiren sevk edilmiştir.

Demirbey İcbârîye Karyesi
Mevâşi52 ve hayvanâttan maada ikâ olunan zarar 1 000 lirayı mütecâvizdir.53 Sirozlu Mustafa katledilmiştir.

Kurudil Karyesi
Yunanlılar bu karyeden 1 000 lirayı mütecâviz kıymetinde bargir ve eşya ve sâire almışlardır.

[1] Garp: Batı.

[2] Kastedilen Mütareke, Mondros Barış Antlaşması’dır. (30 Ekim 1918)

[3] Delâlet: Aracılık, kılavuzluk.

[4] Kıt’aat: Askerî birlikler.

[5] Emâkin: Mekanlar.

[6] Paymal: Ayak altında kalmış, mahvolmuş.

[7] Me’şum: Kötü, uğursuz.

[8] İş’al: Şulelendirmek. Yaymak, alevlendirmek. Tutuşturmak. Parlatmak. Şiddetlendirmek.

[9] Şenaat: Alçaklık, iğrençlik, kötülük.

[10] Ric’at: Geri çekilme.

[11] Karye: Köy.

[12] Mebâni: Yapılar, binâlar.

[13] Emvâl: Mallar, para ile alınan şeyler.

[14] Muhterik: Ateşle yanmış olan. Yanan.

[15] İhrak: Yakma.

[16] Eşya-yı beytiyye: Ev eşyası.

[17] Maada: Başka.

[18] Bargir: Yük taşıyan hayvan.

[19] Ester: Katır.

[20] Eserin orijinal dipnotu: Bu vahşi sürülerle rehberleri yerli Rum ve Ermeniler tarafından yakılan köyleri gösterir harita ile bu zâiyât cetvelinin aslı Erkân-ı Harbîye-i Umûmîyenin vesâik-i resmîyesi meyanında mahfûzdur.

[21] Eşhas: Kişiler.

[22] Yeknazar: Bir bakış.

[23] Tafsilât: Ayrıntısıyla anlatmak, uzun uzun açıklamak.

[24] Mahdûm: Oğul, erkek evlat.

[25] Kerime: Kız evlat.

[26] Müteveffi: Müteveffa, vefat etmiş olan.

[27] Câmi-i Cedîd-i Evvel Mahallesi: Birinci Yeni Cami Mahallesi. Günümüz Yeni Cami Mahallesi.

[28] Azizîye Mahallesi: Bugünkü Akıncılar Mahallesi.

[29] Perukâr: Berber, kuaför.

[30] Câmi-i Cedîd-i Sânî Mahallesi: İkinci Yeni Cami Mahallesi, bugünkü Yenigün Mahallesi

[31] Necişler Mahallesi: Bugünkü İstiklal Mahallesi.

[32] Garip Mahallesi: Bugünkü Şeker Mahallesi.

[33] Çubuklu: Çubuklu günümüzde, Sakarya ilinin Serdivan ilçesine bağlı bir mahalledir.

[34] Mürekkip: Birleşen.

[35] Dere-i Bâlâ Karyesi: Sakarya ili, Serdivan ilçesine bağlı günümüzdeki adı ile Yukarıdere Köyü.

[36] Dere-i Zir Karyesi: Aşağıdere Köyü. Sakarya ili, Serdivan ilçesine bağlıdır.

[37] Familya: Âile.

[38] Karaabtiler Köyü: Günümüz Sakarya ili, Arifiye ilçesi, Karaabtiler Mahallesidir.

[39] Cerh etmek: Yaralamak. Kesici alet veya ateşli silah ile yaralama.

[40] Gâret: Yağma.

[41] Kirazca-yı Zir Karyesi: Sakarya ili, Arifiye ilçesi bugünkü adı ile Aşağı Kirazca Mahallesi.

[42] Mütebâki: Arda kalan, geride kalan.

[43] Kirazca-yı Bâlâ Karyesi: Yukarı Kirazca Köyü.

[44] Kurâ: Köyler.

[45] Eşirra: Şerliler, kötüler.

[46] Tezkâr: Anma, hatırlama.

[47] Söğütlü-ü Kebir Karyesi: Büyük Söğütlü Köyü.

[48] İkâ: Yapma.

[49] Söğütlü-ü Sağir Karyesi: Küçük Söğütlü Köyü.

[50] Paymal: Ayak altında kalmış, mahvolmuş.