Mehmet Nazım ÜNER

Sakarya İli İlk Valisi

Mehmet Nazım ÜNER, Hayriye Hanım ile Muhasebeci Mehmed Ali Efendi’nin oğlu olarak 1910'da Mardin'de dünyaya gelmiştir. 1928'de Edirne Lisesi’nden Pekiyi derecesiyle mezun olmuş Temmuz 1931'de Mülkiye’den mezuniyetini takiben tayîn edildiği Diyârbekir Maiyet Memurluğunda stajını bitirdikten, bir süre sonra Bismil (günümüzde ilçe) Nahiyesi Müdürlüğünde; Ergani, Kulp Kaymakam Vekilliklerinde bulunduktan sonra kaymakamlığa terfi etmiştir.

Sakarya İlinin ilk valisi olarak atanan Vali Mehmet Nazım Üner Sakarya’ya gelişini şu şekilde anlatmıştır. “Sene 06 Aralık 1954, o günü hiç unutamam. Sakarya’nın ilk valisi olarak atandım. Sakarya halkı beni karşılamak için Düzce’ye kadar gelmişlerdi. Bize Adapazarı’na kadar eşlik ettiler. Adapazarı halkının coşkulu karşılamaları beni ve arkadaşlarımı çok etkilemiştir. Bu coşku içerisinde 6 sene Sayın Sakarya halkına hizmet verdim. Bu 6 yıl içerisinde Sakarya büyük değişim yaşamış ve büyük gelişme kaydedilmiştir. Sakarya halkının en küçüğünden en büyüğüne kadar hepsinin gözlerinden öpüyor ve hepsini kutluyorum. Daha nice senelere...”

Belediye Başkanı Suavi Damalı, şehrin sembolik anahtarını Sakarya’nın ilk Valisi Nazım Üner'e teslim etmiştir. Mehmet Nazım Üner’in 1954–1960 yılları arasındaki valilik dönemi, Sakarya’nın il oluş sürecinin hemen sonrasına denk geldiği için şehir tarihinde özel bir yer taşımaktadır. 22 Haziran 1954’te Resmî Gazetede yayımlanan karar ile Adapazarı’nın “Sakarya” adıyla il statüsü kazanmasının ardından 6 Aralık 1954’te göreve başlayan Üner, şehrin ilk valisi olarak yeni kurulan vilayetin tüm idari yapısını oluşturma sorumluluğuna sahip olmuştur.

Üner’in görev süresi boyunca belediye teşkilatlanmalarının kurulması, ilçe ve nahiye örgütlenmelerinin belirlenmesi, devlet hastanelerinin faaliyete geçirilmesi, baro ve basın bürosu gibi resmi kurumların oluşturulması gibi temel adımlarla kurumsal bir şehir yapısına kavuşmuştur. 1955’te Adapazarı ve Hendek devlet hastanelerinin açılması, Arifiye gibi yerleşimlerin belediye statüsü kazanması, Sakarya Barosu’nun temellerinin atılması, Sakarya Vilayeti Basın Bürosu’nun kurulması, “Sakarya Esnaflar Birliği’nin” kurulması, bu yeni vilayetin idari ve sosyal altyapısının hızla şekillendiğini göstermektedir. Yine bu dönemde kurulan Sakarya Kadınlar Birliği gibi sivil yapılar, toplumun sosyal yaşamında da hareketlenme yaratmıştır. 1956 Martında mali bütçe ve ilin mevcut sorunları ile ilgili temasta bulunmak üzere Ankara’ya gitmiş ve Türkiye Emlak Kredi Bankası’nın Adapazarı merkezinde bir şube açmasını sağlamıştır. Aynı yılın Aralık ayında da önemli ihtiyaçlardan biri olan “Çocuk Yuvası” hizmete açılmıştır. 1958 de şehrin modern elektrik şebekesinin, bir spor salonunun ve kütüphanenin açılışını gerçekleştirmiştir. Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren süren Adapazarı çevresindeki bataklıkları kurutma çalışmalarında Üner’in Ziraat Bakanlığı ile anlaşma yapılması için girişimleri bulunmaktadır. Asetik Asit Fabrikasının temelleri de 24 Mayıs 1960 tarihinde Vali Nazım Üner tarafından atılmıştır.

Askeri müdahale sonrası, 27 Mayıs 1960'da. Sakarya Valiliği görevi sona erdikten sonra Vali Nazım Üner’in yerine atanan askeri vali Tümgeneral Mete Yurdakul olup, bu sırada Belediye Başkanlığı’nı Tabip Yarbay Cevat Özsunay devralmıştır. Kısa süre sonra yerine getirilen sivil Vali Eşref Erkut’a görevini devretmiştir.

Nazım Üner iki buçuk yıllık bir aradan sonra Kasım 1962'de Van Valiliğine tayin edilerek görevinin başına geri dönmüştür. Van ilindeki 4 yıllık hizmetinin ardından 1966-1967 yılları arasında Kayseri Valiliğine atanmıştır. Fakat Türk Futbol tarihinin en kanlı müsabakası olarak kayda geçen 40 kişinin öldüğü ve onlarca kişinin yaralandığı 17 Eylül 1967’deki Kayserispor-Sivasspor karşılaşması sonunda ise görevden alınmıştır. 21 Eylül de çıkan gazete de İçişleri Bakanlığı Merkez Valiliklerine nakledildiğinin kesinleştiği 23 Eylül de ise Vali Nazım Üner’in mahkemeye verileceği yazmaktadır. Kayseri Valiliğine ise geçici olarak Malatya valisi getirilmiştir.

Gazete, olaylarda Vali Nazım Üner’in sorumluluğunun da büyük olduğunu şu sözlerle okuyucularına aktarmış; “ Valinin korkunç olayların adeta “geliyorum diye” bağırdığı Pazar sabahı makam arabasına atlayıp Gesi Bucağına gitmesi ve Nize’de bir yemeğe oturması, Stada askeri birliklerin sevkini imkânsız kılmış bu da iki şehri birbirine düşman eden korkunç bilançoyu hazırlamıştır. Stada vazifeli 60 kadar polis bir o kadar da jandarma ve inzibat ani başlayan taş yağmuru altında hiçbir iş görememiş talep edilen askeri birlikler ise valinin emri olmadığı için olay yerine sevk edilmemiştir.“

1926'da Şükriye Hanım'la evlendi. Bir kızı vardır. Fransızca bildiği bilinmektedir.

Kaynakça

Durma, A. Cumhuriyetin Kayseri Valileri.

http://www.sakarya.gov.tr/tarihce

https://www.sakaryahaber.com/sakarya/sakarya-nin-il-olusunun-70-yili

Kocaeli Büyükşehir Belediyesi. (2017). Gazi Süleyman Paşa. H. Selvi, M. B. Çelik, İ. Şirin, & A. Yeşildal. (Eds.), Uluslararası Gazi Süleyman Paşa ve Kocaeli Tarihi Sempozyumu-III Bildirileri (ss. 2263-2297). Kocaeli Büyükşehir Belediyesi.
Başar, H. (2011). Adapazarı Şeker Fabrikası ve Sakarya Bölgesindeki İktisadi ve Sosyal Tesirleri. Istanbul Journal of Sociological Studies(10), 87-124.
İlhan, E. (2014). Spor’da Şiddet’in Ulaştığı Nokta; 17 Eylül 1967 Kayserispor-Sivasspor Karşılaşması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2014(3), 188-196. https://doi.org/10.18493/kmusekad.43968
Şahin E., (2005). Sakarya basın tarihi 1919-2004, Sakarya Gazeteciler Cemiyeti, Sakarya.
Gemici, F., (2020). Demokrat Parti Dönemi Adapazarı-Sakarya (1950-1960), [Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.