Sakarya'da Ahilik Kültürü
Ahilik Kültürünün Tarihçesi
İslam’ın İlk Asrı: Fütüvvet teşkilatları, İslam’ın ilk asrından itibaren ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu teşkilatlar, kardeşlik ve cömertlik gibi değerleri ön plana çıkarmıştır.
Hicrî III. (IX.) Yüzyıl: Bu dönemde, fütüvvet teşkilatları içinde esnaf birlikleri şekillenmiştir. Bu birlikler, cömertlik ve kahramanlık gibi vasıfları benimseyen bireyleri bir araya getirmiştir.
Orta Çağ: Fütüvvet ülküsüne mensup kişilere, farklı bölgelerde civanmert, ayyâr (ayyârân) ve fetâ (fityan) gibi isimler verilmiştir. Bu kavramlar, İslam’ın yayılmasıyla birlikte Suriye, Irak, İran, Türkistan, Semerkand, Endülüs, Kuzey Afrika ve Mısır’da esnaf ve sanatkârlar arasında yaygın hale gelmiştir.
Türklerin İslamiyet’i Kabulü: Türkler, İslamiyet’i kabul ettikten sonra Anadolu’ya yerleşmiş ve fütüvvet ülküsünü benimsemişlerdir. Bu anlayışı, kendilerine has yiğitlik, cömertlik ve kahramanlık vasıflarıyla süslemişlerdir.
Ahilik Kavramının Gelişimi: Arapça’da “kardeşim” anlamına gelen “ahî” kelimesinin Türkçe’deki “akı” (cömert) kelimesinden türetildiği ileri sürülmektedir. Ahîlik, Kur’an’a ve Hz. Peygamber’in sünnetine dayanan prensipleriyle İslamî anlayışa doğrudan bağlıdır. Tasavvufta önemli bir yeri olan “uhuvvet” (kardeşlik) kavramını hatırlattığı için toplumda kolayca yayılmış ve kabul görmüştür.
Günümüzde: Ahiliğin temel belirleyicisi olan İslami-tasavvufi düşünce ve yaşam tarzı, her devirde ve bölgede geçerliliğini korumaktadır. Ahilik, Türk kültüründe önemli bir yere sahiptir ve günümüzde de çeşitli etkinliklerle yaşatılmaktadır.
Ahilik Kültürünün Sakarya’da Etkileri
Ahi Evleri, bir dönem Sakarya’nın Hendek, Akyazı, Kaynarca, Taraklı ve Geyve ilçelerinde faaliyet göstermiştir. Bu evler, Ahilik kültürünü yansıtan mekânlar olarak ziyaretçilere Ahilik tarihi, özgürlüklerin temelleri ve geleneksel uygulamalar hakkında bilgi sunmaktaydı.
Ahilik teşkilatının kökenleri, Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanır. Sakarya, bu dönemde önemli bir ticaret ve üretim merkezi olarak Ahilik ilkelerini benimsemiş ve bu ilkeleri yaşatmıştır. Ahiler, şehirdeki esnaf ve sanatkarların örgütlenmesi, ticaretin adil ve dürüst bir şekilde yapılması ve sosyal düzenin korunmasında büyük bir rol oynamışlardır. Ahilik kültürü, hem ekonomik hem de sosyal yaşamın temel unsurlarından biri olmuştur ve bu özellikleriyle bölgenin toplumsal yapısını şekillendirmiştir.
Cumhuriyet döneminde, Ahilik kültürü, esnaf ve zanaatkârlar arasında varlığını sürdürmüştür. Ahilik ilkeleri, dürüstlük, güvenilirlik ve dayanışma gibi değerlerle ticaret hayatına yön vermeye devam etmiştir. Bu dönemde de Sakarya’da Ahilik kültürü, sosyal ve ticari hayatta etkili olmayı sürdürmüş ve esnaf teşkilatları Ahilik değerlerini yaşatmaya devam etmiştir.
Günümüzde, Sakarya’nın Hendek, Akyazı, Kaynarca, Taraklı ve Geyve ilçelerinde Ahilik gelenekleri hâlâ canlıdır. Günümüz ticaret ve zanaat erbapları, Ahilik ilkelerini takip ederek dürüst ve güvenilir iş yapma anlayışını devam ettirmektedir. Ahilik, özellikle esnaf ve sanatkarların iş ahlakını şekillendiren önemli bir değerler bütünü olarak yaşamaktadır. Modern ticaret anlayışında da Ahilik ilkelerinin izleri sürdürülmekte, bu değerler kaliteli ve güvenilir hizmet sunmanın temelini oluşturmaktadır.
Ahilik Haftası, Sakarya’da her yıl Eylül ayının 3. haftasında düzenlenen etkinliklerle kutlanmaktadır. Bu hafta, Ahilik sisteminin tarihi ve kültürel mirasını anmak ve tanıtmak amacıyla organize edilmektedir. Haftanın ilk günü törenlerle başlatılır ve yerel yönetim, sivil toplum temsilcileri ile halkın katılımıyla gerçekleştirilen çeşitli etkinliklerle devam eder. Ahilik tarihini, Sakarya’daki yansımalarını ve değerlerini anlatan sanatsal etkinlikler, el sanatları gösterileri ve esnaf loncalarının sunumları programın önemli parçalarını oluşturur.
Bu etkinlikler, Ahilik kültürünün genç nesillere aktarılması için büyük bir öneme sahiptir. Genç kuşaklara Ahilik değerleri tanıtılmakta ve bu ruhun devamı sağlanmaktadır. Ahilik Haftası boyunca düzenlenen eğitici ve eğlenceli aktiviteler, bu kültürel mirası yaşatmayı ve yeni nesillere aktarmayı amaçlamaktadır.
Sonuç olarak, Sakarya’da Ahilik kültürünün geçmişten günümüze izlerini sürdürmek mümkündür. Osmanlı döneminden bu yana süregelen Ahilik teşkilatı, bölgenin ticari ve sosyal hayatını şekillendirmiş, günümüzde de ticaret ve zanaat erbapları tarafından yaşatılmaya devam etmektedir. Ahilik Haftası etkinlikleri de bu kültürün nesilden nesile aktarılmasında önemli bir rol oynamaktadır.
Sakarya’da Ahilik Haftası Kutlamaları
Ahilik kültürünün tanıtılması, esnaf ve sanatkârlar ile bu teşkilatların yaşatılması ve kültürün gelecek kuşaklara aktarılması ile çalışma ve faaliyetlerinin değerlendirilmesi amacıyla düzenlenen Ahilik Haftası Kutlamaları, 02.07.1988 tarih ve 19860 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Ahilik Haftası Kutlamaları Yönetmeliği” ile 1988–2008 yılları arasında Kültür ve Turizm Bakanlığı sorumluluğunda, Kırşehir Valiliği ve Sivil Toplum Kuruluşlarının katılımı ile gerçekleştirilmiştir.
13.08.2008 tarih ve 26966 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Ahilik Haftası Kutlamaları Yönetmeliği ile 2009 yılından itibaren kutlamaların koordinasyon ve sorumluluğu Ticaret Bakanlığı’na devredilmiş olup 22. Ahilik Haftası Kutlamaları etkinliklerinden itibaren Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkarlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğünün himayesinde tüm illerde düzenlenmeye başlanılmıştır.
Sakarya ilinde Ahilik Haftası; kurum, kuruluş ve sivil toplum örgütlerinin de katılımı ile her yıl çeşitli etkinlikler ile kutlanmakta olup meslek kuruluşlarınca, mesleki hayatında başarı gösteren ve iyi örnek teşkil eden esnaf ve sanatkarlar arasından; İlin Ahisi, İlin Kalfası ve İlin Çırağı ödül dallarında adaylar belirlenerek İl Kutlama Komitesine bildirilir. İl Kutlama Komitesince bu adaylar arasından “Ahilik Haftası Kutlamaları Ödül Yönergesi”nde sayılı kıstaslar çerçevesinde uygun görülen kişiler İlimizde düzenlenen kutlama etkinliklerinde ödüllerini alırlar. Ayrıca, belirlenen bu kişiler Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkarlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü’ne bildirilmekte ve Bakanlık Ahilik Kutlamaları Merkez Yürütme Kurulunca bu adaylar arasından Türkiye’de Yılın Ahisi, Yılın Kalfası ve Yılın Çırağı seçmeleri yapılmaktadır. Bu unvanlara layık görülen kişiler ise Kırşehir’de düzenlenen kutlama etkinliklerinde ödüllerini teslim alırlar.
Sakarya'da İlin Ahisi, İlin Kalfası ve İlin Çırağı
| 38. Ahilik Haftası Kutlama Etkinlikleri (22-28 Eylül 2025) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Salim ÖZTÜRK | Süpürge Ustası- Adapazarı | Sakarya Sandalyeciler ve Mobilyacılar Esnaf ve Sanatkârlar Odası |
| İlin Kalfası | Muhammet Yiğit PELİT | Motorlu Araçlar Teknolojisi | – |
| İlin Çırağı | Nisanur ALINLI | Yiyecek ve İçecek Hizmetleri/Pasta ve Tatlı Yapımı | – |
| 37. Ahilik Haftası Kutlama Etkinlikleri (23-29 Eylül 2024) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Suat ARTAN | Oto Şanzıman Bakım Onarımı- Arifiye | Sakarya Oto Sanatkarları Esnaf ve Sanatkârlar Odası |
| İlin Kalfası | Selim Çelik | Motorlu Araçlar Teknolojisi | – |
| İlin Çırağı | Cemile KÖROĞLU | Moda Tasarım Teknolojisi | |
| 36. Ahilik Haftası Etkinlikleri (18-24 Eylül 2023) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | İsmail YAMAK | Yorgancılık- Akyazı | Akyazı Manifaturacılar Kavaflar Ayakkabıcılar Konfeksiyoncular ve Tuhafiyeciler Esnaf ve Sanatkârlar Odası |
| İlin Kalfası | Şule EDİZ | Güzellik ve Saç Bakım Hizmetleri | |
| İlin Çırağı | Emirhan OKUR | Motor Tamirciliği | |
| 35. Ahilik Haftası Etkinlikleri (12-18 Eylül 2022) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Efrahim ŞEKER | Tornacılık- Kaynarca | Kaynarca Esnaf ve Sanatkârlar Odası |
| İlin Kalfası | Umut ÇOLAK | Motorlu Araç Teknolojisi | |
| İlin Çırağı | Elif Ebrar ÖZMEN | Moda Tasarım Teknolojileri / Kadın Terziliği | |
| 34. Ahilik Haftası Etkinlikleri (13-19 Eylül 2021) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | İbrahim ZENGİN | Kaportacılık ve Oto Yedek Parça İmalatı- Arifiye | Sakarya Oto Sanatkarları Esnaf Odası |
| İlin Kalfası | Mevlüt ATIŞ | İş Makineleri | |
| İlin Çırağı | Latif YILDIRIM | Erkek Kuaförlüğü | |
| 33. Ahilik Haftası Etkinlikleri (14-20 Eylül 2020) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Mustafa ARIK | Çakı-Bıçak İmalatı ve Bileyciliği- Geyve | Alifuatpaşa Esnaf ve Sanatkârlar Odası |
| İlin Kalfası | Fatih KARSLI | İç Mekân ve Mobilya Teknolojisi | |
| İlin Çırağı | Ömer ARSLANOĞLU | Otomotiv Elektromekanik | |
| 32. Ahilik Haftası Etkinlikleri (16-22 Eylül 2019) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Enver KARADEMİR | Fotoğrafçılık- Adapazarı | Sakarya Fotoğrafçılar, Ressam ve Tabelacılar Esnaf ve Sanatkârlar Odası |
| İlin Kalfası | Hakan YÖRÜTMEN | Pastacılık ve Tatlı Yapımı | |
| İlin Çırağı | Ensar KUŞ | Elektrik Tesisat ve Pano Montörlüğü | |
| 31. Ahilik Haftası Etkinlikleri (17-23 Eylül 2018) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Halil İbrahim BALCI | Fırıncılık- Adapazarı | Sakarya Fırıncılar Esnaf ve Sanatkârlar Odası |
| İlin Kalfası | Nazif TUNÇ | Berberlik | |
| İlin Çırağı | Fatih KARSLI | Mobilya İmalatı | |
| 30. Ahilik Haftası Etkinlikleri (18-24 Eylül 2017) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | İlyas BALCI | Fırıncılık- Karasu | Karasu Esnaf ve Sanatkârlar Odası |
| İlin Kalfası | Salih ÇOKOL | Motor Tamirciliği | |
| İlin Çırağı | Doğukan ŞİMŞEK | Motor Tamirciliği | |
| 29. Ahilik Haftası Etkinlikleri (23-29 Mayıs 2016) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Halil YAMAN | Şekerci ve Pasta Ustası- Adapazarı | Sakarya Şekerci ve Pastacılar Esnaf Odası |
| 28. Ahilik Haftası Etkinlikleri (11-17 Mayıs 2015) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Necdet KAYNAKÇIOĞLU | Oto ve Zirai Aletler Tamircisi / Tornacılık ve Kaynakçılık- Adapazarı | |
| 27. Ahilik Haftası Etkinlikleri (22-27 Eylül 2014) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Dursun Eyüp ÇELİKEL | Diesel Pompa Tamirciliği- Adapazarı | Sakarya Oto Sanatkarları Esnaf Odası |
| 26. Ahilik Haftası Etkinlikleri (23-28 Eylül 2013) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Abdülkadir UYSAL | Tornacılık- Arifiye | Sakarya Oto Sanatkarları Esnaf Odası |
| 25. Ahilik Haftası Etkinlikleri (17-22 Eylül 2012) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Sabri ÖZŞAHİN | Kaşıkçılık- Taraklı | Taraklı Esnaf ve Sanatkârlar Odası |
| 24. Ahilik Haftası Etkinlikleri (19-25 Eylül 2011) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Muzaffer GÜNEŞ | Süt Ürünleri Üreticisi- Ferizli | |
| 23. Ahilik Haftası Etkinlikleri (11-17 Ekim 2010) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Mehmet Hilmi Sakallıoğlu | Otomotiv Parça Üreticisi- Adapazarı | |
| 22. Ahilik Haftası Etkinlikleri (12-18 Ekim 2009) | |||
| Seçildiği Unvan | Adı Soyadı | Mesleği – İlçesi | Odası |
| İlin Ahisi | Prof. Dr. Mustafa İSEN | Akademisyen, Siyasetçi- Ferizli | |
Kaynakça
Düşükcan, Muhammet, and Oğuzhan Başdaş. “Ahilik İlke ve Uygulamalarının Günümüz Kobilerine Yansıması: Elazığ İli Örneği.” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 18.70 (2019): 866-881.
Günay, Abdullah. Ahilik’te mesleki ve sosyal dayanışma. MS thesis. Sakarya Üniversitesi (Turkey), 2003.
Özdemir, Mustafa Çağlar, and Ahsen Meryem Salt. “Esnaf Kültüründeki Değişim: Sakarya Esnafları Üzerinde Bir Araştırma.” Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi 21.2 (2019): 364-398.
Ünsür, Ahmet. “Ahilik sistemi değerleri yönetim ve eğitimi.” Değerler Eğitimi Dergisi 18.39 (2020): 297-337.
Yetim, Aleyna. “Ahi teşkilatı iş ahlakı ilkelerinin dünya iş dünyasına bakış değerlendirmesi: Sakarya ilinde bir araştırma.” (2022).
Ziya Kazıcı, “AHÎLİK”, TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ahilik (15.08.2024).
https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/38-ahilik-haftasi-kutlama-etkinlikleri-gerceklestirildi
https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/35-ahilik-haftasi-kutlamalari-gerceklestirildi
https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/34-ahilik-haftasi-kutlama-etkinlikleri-programi
https://sakarya.ticaret.gov.tr/haberler/33-ahilik-haftasi-kutlamalari
https://www.sesob.org.tr/2022-ahilik-haftasi-kutlamalari-basladi-1496.html.
