Bu sayfa, Hendek Kaymakamlığı “Görev Yapmış Kaymakamlar” sayfasından alınarak hazırlanmıştır.

Konukçu, Enver (2010). “Hendek: tarihten sayfalar” Hendek Belediyesi. Sayfa 185.

Bu sayfa Sakarya Üniversitesi’nin Valilik Makamına yazdığı 19.04.2021 tarihli 24890 sayılı yazıya istinaden yapılan ortak çalışma sonucu oluşturulmuştur.

Sakarya Valiliği İdare ve Denetim Müdürü Burhan AKDOĞAN ve personelinin yaptığı destek sonucunda 1960-2019 tarihleri arasında yapılan seçimlerde görev yapan muhtarların tabloları oluşturulmuştur. Geçmişte mahallelerine hizmet etmiş Hendek Muhtarları (2019-1960) için tıklayınız.

Sakarya’ya bağlı olan ilçenin yüzölçümü 581 km²dir ve ilçe merkezinin denizden yüksekliği ise 180 metredir. Kuzeyde Karasu ve Kocaali, güneyde Akyazı, batıda Adapazarı, Söğütlü ve Ferizli ilçeleri doğuda ise Düzce bulunmaktadır. İlçenin en yüksek noktası kuzeyinde bulunan Çam Dağı’nın uzantısı olan1308 m ile Fındıklı Tepe’dir (Çolfaoğlu, 2006: 15).

İlçenin su kaynakları kuzeyinde bulunan dağ kütlelerinden akan Ulu Dere, Güldibi Deresi, Gavur Deresi, Degirmen Dere ve Kamilsanlı Deresidir. Ayrıca bu akarsular da aktıkları doğrultularda vadiler oluşturmuşlardır (Çolfaoğlu, 2006: 20).

Marmara ve Batı Karadeniz Bölgelerinin geçiş noktasında olan Hendek’de, yazın nemli ve sıcak hava geçişleri görülmekte kışın ise Balkanlar üzerinden gelen hava kütlelerin etkisinde kalarak tropikal hava görülmektedir (Çolfaoğlu, 2006: 34).

İlçedeki arazinin yaklaşık % 50’si, koru ve baltalık orman alanı (29.500 hektar) ile kaplı olup, bunun 22.900 hektarı koru ormanı, 6.600 hektarı da baltalık ormanı kaplamaktadır. Ormanlardaki ağaç türleri çoğunlukla meşe, kavak ve akasya şeklinde görülmektedir. Fakat ilçenin önemli bir geçiş noktası üzerinde olması sebebiyle yol etrafında yerleşimler artmış ve insan yoğunluğundan ötürü doğal orman alanları fazlasıyla tahrip edilmiştir.

Kaynak

Eşref Çolfaoğlu, Hendek İlçesi’nin Coğrafi Etüdü, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Erzurum 2006.

hendek.bel.tr (Erişim Tarihi: 10.11.2021).

 
Kaynak

Sakarya Rehber/ Guide, Sakarya Valiliği İl Kültür Turizm Müdürlüğü, İstanbul 2013.

Çoğunlukla besi hayvancılığı yapılan ilçede başta sığır olmak üzere diğer türlerde de hayvan yetiştiriciliği de görülmektedir. Hendek’de 2019 itibari ile 6.382 sığır (kültür), 14.698 sığır (melez), 1.261 sığır (yerli), 249 manda olmak üzere toplam 22.590 süt sığırı ve 192 adet besi sığırı bulunmaktadır (Karaca, 2020: 6,7). Ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığı Sakarya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün 2018 Faaliyet Raporuna göre ilçede kanatlı tavuk kümesçiliği de görülmekte olup 161 faal kümeste ortalama 5.176.364 adet tavuk yetiştirilmektedir. Ayrıca ilçede 15.974.400 kapasiteli kuluçkahane işletmesi de bulunmaktadır. İlçede Kapalı SistemYumurtacı Kanatlı İşletmeleri hususunda ise 252.000 kapasiteli 18 kümes ve Açık Sistem’de ise 35.625 kapasiteli 23 kümes bulunmaktadır. Bunların yanı sıra ilçede arıcılık faaliyetleri de görülmektedir (Karakuzulu, Arıcı, 2018: 510).

Kaynak

Merve Karaca, Hendek İlçesi Süt Sığırcılığı İşletmelerinde Buzağılarda Yaşama Gücü İle İlgili Yönetsel Uygulamalar, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bursa 2020.

Sakarya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü 2018 Faaliyet Raporu.

Zerrin Karakuzulu, Fatih Arıcı, “Sakarya’nın Tarım ve Hayvancılık Özellikleri”, Sakarya’nın Fiziki Beşeri Ve İktisadi Coğrafya Özellikleri, Ed. Cercis İkiel, Sakarya Üniversitesi Yayınları, Sakarya 2018.

İlçe Hastanesi

Hendek Devlet İlçe Hastanesi

Aile Sağlık Merkezleri

-Hendek 1 Nolu Aile Sağlığı Merkezi
-Hendek 2 Nolu Aile Sağlığı Merkezi
-Hendek 3 Nolu Aile Sağlığı Merkezi
-Uludere Aile Sağlığı Merkezi
-Merkez Yeşiller Aile Sağlığı Merkezi
-Çamlıca Aile Sağlığı Merkezi
-Yeşilyurt Aile Sağlığı Merkezi

Sağlık Evleri

-Hendek TSM Aksu Sağlık Evi
-Hendek TSM Dereköy Sağlık Evi
-Hendek TSM Dikmen Sağlık Evi
-Hendek TSM Kazımiye Sağlıkevi
-Hendek TSM Kocatöngel Sağlık Evi
-Hendek TSM Ortaköy Sağlık Evi
-Hendek TSM Soğuksu Sağlık Evi
-Hendek TSM Yeşilvadi Sağlık Evi

Kaynak
sakaryaism.saglik.gov.tr (Erişim Tarihi: 10.11.2021).

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından Sakarya Hendek İlçesi Kargalıhanbaba Mahallesinde Sakarya 2. Organize Sanayi Bölgesi 24.04.2001 tarihinde kurulmuştur.

Sakarya 2. Organize Sanayi Bölgesi Hendek İlçesi sınırları içerisinde İstanbul-Ankara D-100 Devlet Yolu ile TEM Otoyolu arasında yer almakta olup, 352 hektarlık bir alan üzerinde kurulmuştur. Hendek 2. Organize Sanayi Bölgesi, karma şekilde otomotiv parçaları, gıda ve tekstil sektörleri olmak üzere pek çok alanda yerli ve yabancı firmalardan yatırımcıların rağbet gösterdiği bir yerdir.

Kaynak

s2osb.org.tr (Erişim Tarihi: 11.11.2021).

Hendek ilçesi korunan doğa özellikleriyle ön plana çıkmakta olup doğa sporları meraklıları için tercih edilen yerlerdendir. Özellikle ilçenin eşsiz güzelliklerinden olan Çiğdem ve Dikmen Yaylarında kampçılık ve trekking başta olmak üzere pek çok faaliyetler yürütülmektedir. Ayrıca 3 Nolu noktada motokros sporu da yapılmaktadır.

Gençlik ve Spor Bakanlığının verilerine göre Hendek’de 1 adet sentetik zeminli futbol sahası, 2 adet spor salonu, 1 adet çim zeminli stat ve 2 adet de semt futbol sahası bulunmaktadır. Ayrıca Hendek Boğaz Spor, Hendek Dereköy Spor, Hendek Dikmen Spor, Hendek Gençlik Spor ve Hendek Yenimahalle Spor adları altında amatör futbol kulüpleri de bulunmaktadır.

Kaynak

Sakarya Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü.

Sakarya Rehber/ Guide, Sakarya Valiliği İl Kültür Turizm Müdürlüğü, İstanbul 2013.

www.tff.org (Erişim Tarihi: 25.11.2021).

Sakarya 2021 Tarımsal Rehberi raporuna göre başlıca türler olarak arpa, buğday, mısır (dane), yem bitkileri ve fındık üretimi yapılmaktadır. . TÜİK verilerine göre ilçede mısır ekim alanı 29.940 dekar alandır. (Karakuzulu, Arıcı, 2018: 475). Buğday ekim alanı 1234 dekar alan, arpa ekim alanı 394 dekar alandır. Ayrıca ilçe de yonca üretimi de yapılmaktadır. Fındık tarımı için önemli alanlardan olan Hendek’de fındık ekim alanı 123.954 dekar alandır (Karakuzulu, Arıcı, 2018: 489). Meyve üretimi olarak da ön planda olan Hendek’te meyve ekim alanı 124.539 dekar alandır. Ayrıca Hendek başta kabak olmak üzere pek çok türde ticari anlamda üretim yapan ilçelerden biridir (Karakuzulu, Arıcı, 2018: 498).

Kaynak

Zerrin Karakuzulu, Fatih Arıcı, “Sakarya’nın Tarım ve Hayvancılık Özellikleri”, Sakarya’nın Fiziki Beşeri Ve İktisadi Coğrafya Özellikleri, Ed. Cercis İkiel, Sakarya Üniversitesi Yayınları, Sakarya 2018.

www.tarimorman.gov.tr (Erişim Tarihi: 25.11.2021).

Hendek: Tarihin ve Yolların Kesiştiği “Han-Dak”

Akova’nın doğusunda, sırtını dağlara yaslamış, yüzünü vadiye dönmüş, Ulu Çay kenarında kurulu bir tarih hazinesi: Hendek. Bithynia Krallığı’ndan Osmanlı’nın “Bağdat Yolu”na uzanan bu stratejik kasaba, yüzyıllar boyunca medeniyetlerin geçiş noktası olmuştur.

1. Tarih Öncesi ve Antik Dönem

Hendek, antik dönemde Bithynia Krallığı’nın önemli merkezleri olan Nikomedia (İzmit) ve Prusias ad Hypium (Konuralp/Düzce) arasında kritik bir geçiş güzergâhıydı.

• Antik Köyler: Bölgede Bithynler tarafından kurulan köy yerleşimlerine dair kalıntılara rastlanmaktadır.
• Lateas İddiası: Tarihçiler Albay Leake ve J. A. Cramer, Roma ve Bizans döneminde bahsedilen “Lateas” yerleşiminin bugünkü Hendek olduğu görüşünü savunmaktadır.

2. Osmanlı Hakimiyeti ve Kuruluş

Osman Gazi ve Orhan Gazi dönemlerinde, Konur Alp tarafından Akyazı ile birlikte Türk hakimiyetine alınan Hendek, idari olarak İzmit Valisi Süleyman Paşa tarafından düzenlenmiştir.

• Vakıf Arazisi: Fatih Sultan Mehmed devrinde resmen “köy” statüsü kazanan Hendek’te, Orhan Gazi ve oğlu Süleyman Paşa’ya ait vakıflar ve tımarlar bulunmaktadır.
• Kardeş Köyler: Kargalı, Han Baba, Şeyhler, Balıklı Şeyh ve Kalayık gibi çevre köyler de bu dönemde teşekkül etmiştir. Şeyhler Köyü’nde Şeyh İzzeddin İsmail’e ait Orhan Gazi Vakfı belgeleri mevcuttur.

3. İsim Kökeni: “Hendek” Mi, “Han-Dak” Mı?

Kasabanın adının nereden geldiği konusunda iki güçlü görüş bulunmaktadır:

1. Çukur (Hendek) Görüşü: Arapça kökenli olup “geçişe engel olmak veya su tahliyesi için kazılan çukur” anlamına gelir. Ancak kasabanın coğrafi yapısı bir çukurda değil, akarsu kenarındadır.
2. Dağdaki Han (Han-Dak) Görüşü: Tarihsel verilere daha uygun olan bu görüşe göre isim; Han ve Türkmenlerin “Dağ” anlamında kullandığı Dak (Zongul-dak örneğindeki gibi) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Yani “Dağdaki Han” demektir.
   • Gezgin Notları: Avrupalı gezginler ve eski kayıtlarda isim genellikle Handak, Kandek veya Kendek şeklinde geçer.

4. Ticaretin Kalbi: “Hendek Bazarı” ve Bağdat Yolu

Kanuni Sultan Süleyman devrinde Hendek, artık basit bir köy değil, çevresinin “Pazar” (Bazar) merkeziydi. Devlet arşivlerinde “Bâc-ı Bazâr-ı Hendek” (Hendek Pazar Vergisi) kaydının olması, buranın ticari bir hub olduğunu kanıtlar.

• Stratejik Konum: İstanbul’dan başlayıp Erzurum ve Bağdat’a uzanan tarihi ticaret ve askeri yol (Bağdat Caddesi) Hendek’ten geçerdi.
• Kervansaraylar: Yolcuların konaklaması için Kızılahmedliler’den Mustafa Paşa tarafından bir kervansaray inşa ettirilmiştir. Kervanlar Sapanca (Rüstem Paşa Hanı), Hendek (Mustafa Paşa Hanı) ve Düzce/Darıyeri hattını izlerdi.
• Üretim: Kestane, ceviz, armut kurusu gibi ürünlerin yanı sıra; keten üretimi ve dokumacılık yapıldığı bilinmektedir. Ayrıca devlet donanması için kereste temin edilen ana merkezlerden biriydi.

5. 19. Yüzyılda Cuinet’e Göre Hendek

1. Yüzyılda Fransız coğrafyacı Vital Cuinet, Hendek’i “Küçük ama hareketli bir kasaba” olarak tanımlar. Bu dönemde Hendek, Osmanlı’nın demografik çeşitliliğini yansıtan bir ‘Sefine-i Nuh” yani Nuh gemisi gibi hareketlidir  ifade etmiştir.

• Nüfus Yapısı: Cuinet’e göre nüfus yerliler, Kafkasya ve Rumeli’den gelen göçmenler (Çerkes, Abhaz, vb.), Rumlar ve Ermenilerden oluşuyordu.
• Modernleşme: 1890 yılında halkın maddi desteği ve Kaymakam Mecdi Bey’in önderliğinde yeni bir Hükümet Konağı inşa edilmiştir.

6. Belgeler Işığında Hendek’in İdari Statü Değişimi (1855-1954)

Hendek, 19. yüzyılın ortalarından Cumhuriyet dönemine kadar geçen sürede, Osmanlı idari yapılanmasındaki reformlardan ve bölgesel düzenlemelerden doğrudan etkilenmiştir. Bazen doğrudan bir kaza (ilçe) merkezi olmuş, bazen de Adapazarı’na bağlı bir nahiye (bucak) olarak yönetilmiştir. Salnamelere (Yıllıklara) yansıyan bu değişim süreci kronolojik olarak şöyledir:

1. Bursa (Hudâvendigâr) ve Kocaeli Bağlantısı (1855-1869)

19. yüzyılın ikinci yarısının başında Hendek, idari hiyerarşide “Kazâ” (İlçe) statüsündedir. 1855-1868 yılları arasında Kocaeli Sancağı’nın bir parçası olarak, merkezi Bursa olan Hudâvendigâr Eyaleti‘ne (1868’den sonra Vilayeti’ne) bağlı kalmıştır. Bu dönemde Hendek, bölgenin yerleşik bir yönetim birimi olarak görülmektedir.

2. Bab-ı Zabtiye ve Geçiş Dönemi (1870-1880)

1870’li yıllar, Kocaeli bölgesinin idari yapısında hareketli bir dönemi işaret eder. Hendek, Kazâ statüsünü korumakla birlikte, bağlı olduğu üst yönetim sık sık değişmiştir:

• 1870-1873 ve 1875: Kocaeli Sancağı’nın, İstanbul’un güvenliğinden sorumlu Bab-ı Zabtiye idaresine bağlanmasıyla Hendek de dolaylı olarak İstanbul merkezli bir yönetime girmiştir.
• 1874: Kısa bir süreliğine Kocaeli Müstakil Sancak (doğrudan merkeze bağlı vilayet benzeri yapı) bünyesinde yer almıştır.

3. Nahiye Dönemi ve Adapazarı’na Bağlılık (1881-1918)

Hendek tarihinde en belirgin statü değişikliği 1881 yılında yaşanmıştır. Bu tarihten itibaren Hendek, Kazâ statüsünden “Nâhiye” (Bucak) statüsüne indirilmiştir.

• 1881-1888: Adapazarı Kazâsı’na bağlı bir nahiye olarak, İzmit Sancağı üzerinden Şehremaneti (İstanbul Belediyesi/Yönetimi) sınırları içinde kabul edilmiştir.
• 1889-1920: İzmit’in “Müstakil Sancak” olmasıyla birlikte, Hendek uzun yıllar Adapazarı Kazâsı’na bağlı bir nahiye olarak varlığını sürdürmüştür.

4. Yeniden İlçe Oluş ve Cumhuriyet Dönemi

Milli Mücadele’nin hemen öncesinde ve Cumhuriyet döneminde Hendek, bugünkü idari kimliğine kavuşmuştur.

• 28 Mart 1334 (1918): Yaklaşık 40 yıllık nahiye döneminin ardından Hendek, yeniden Kazâ (İlçe) statüsüne yükseltilmiş ve İzmit Sancağı’na doğrudan bağlanmıştır.
• 1924-1953 (Kocaeli Dönemi): Cumhuriyet’in ilanı ve vilayet düzenlemeleriyle birlikte Hendek, 1953 yılına kadar Kocaeli vilayetinin bir ilçesi olmuştur.
• 1954 (Sakarya Dönemi): Adapazarı merkezli Sakarya‘nın vilayet (il) statüsü kazanmasıyla birlikte, Hendek idari yapısını koruyarak Sakarya’nın ilçesi olarak tescillenmiştir.

Tapu Tahrir defterlerinden Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’ne, Vital Cuinet’nin raporlarından Cumhuriyet yıllıklarına kadar uzanan bu belgeler; Hendek’in sadece bir geçiş güzergâhı değil, dağların eteğinde kurulan medeniyetlerin buluşma noktası olduğunu göstermektedir.

Kaynakça:

Enver Konukçu, Hendek: Tarihten Sayfalar, Hendek Belediyesi Kültür Yayınları, Sakarya 2010.

Murat Cebecioğlu, Hendek Adapazarı Akyazı Tarihi ve Şeyh İsmail Vakfı Belgeleri, Hendek Belediyesi Kültür Yayınları, Sakarya 2011.

XIX. Yüzyıl Seyahatnameleri ve Vital Cuinet

XIX. yüzyılda birçok Batılı seyyah, çeşitli amaçlarla Anadolu’da bulunmuş ve gözlemlerini daha sonra kitaplaştırmıştır. Bu seyahatnameler, tarihçiler için önemli birer kaynak eser olduğu gibi, dönemin Anadolu’sunu çeşitli yönleriyle tanımak isteyenler için de değerli bilgi hazineleridir. Ancak bu kaynaklardaki bilgileri oldukça dikkatli ve eleştirel bir gözle kullanmak gerekmektedir. Zira seyyahlar, eserlerine sadece kendi kişisel tespitlerini değil, aynı zamanda mensubu oldukları ülkenin veya etnik-dini grubun bakış açılarını da yansıtmışlardır.

Bu bağlamda, Fransız coğrafyacı ve oryantalist Vital Cuinet (19 Aralık 1833, Longeville-6 Eylül 1896, İstanbul) ayrı bir öneme sahiptir. Kariyerine Fransa Maliye Bakanlığı’nda başlayan Cuinet, 1875 yılında İstanbul’daki Fransız Konsolosluğu’na kâtip olarak atanmıştır. Daha sonra, Osmanlı Devleti’nin dış borçlarının tahsili amacıyla 1881 tarihli Muharrem Kararnamesi ile İstanbul’da kurulan Düyun-ı Umumiye İdaresi’nin genel sekreterliğine getirilmiştir.

Kurum yönetimi; Düyun-ı Umumiye’nin bir konsorsiyumla işletmesini üstlendiği Osmanlı vilayetlerindeki memlihalar (tuzlalar), tütün, müskirat, ipek ve maden ocakları gibi gelir kaynaklarının teftişiyle Vital Cuinet’i görevlendirmiştir. Cuinet, bu görev vesilesiyle Anadolu’daki vilayetleri bizzat gezmiş; tespit ve izlenimlerini istatistiki verilerle destekleyerek, coğrafya ve tarih dünyası için kaynak niteliğindeki devasa eserini (La Turquie d’Asie) okuyucuya sunmuştur.

Vital Cuinet’e Göre 19. Yüzyılda Hendek (1890-1895)

Vital Cuinet’in aktardığına göre Hendek, İzmit Mutasarrıflığına bağlı, orman ürünleri ve ticari hareketliliği ile dikkat çeken orta halli bir kasabadır.

1. İdari ve Coğrafi Konum

• Bağlı Olduğu Yer: İzmit Mutasarrıflığı, Adapazarı Kazası.
• Yüzölçümü:925 km².
• Konum: Adapazarı’nın doğusunda, Adapazarı ve Düzce’ye eşit uzaklıktadır.
• Sınırlar:
  • Kuzey: Kandıra Kazası.
  • Güney: Akyazı Nahiyesi.
  • Batı: Mudurnu Suyu ve Sakarya Nehri.
  • Doğu: Kastamonu Vilayeti (Bolu Sancağı/Düzce Kazası).
• Not: Dönemin idari yapılanmasında “Ab Sofu” (Ab-ı Safi) teşkilattan kaldırılmış, buraya bağlı yerler Hendek ve Sapanca arasında paylaştırılmıştır.

2. Demografik Yapı (Nüfus)

Hendek’in toplam nüfusu 13.000 kişidir. Nüfusun 6.500’ü kasaba merkezinde, geri kalanı köylerde yaşamaktadır.

3. Ekonomik Hayat

Hendek ekonomisi büyük oranda ormancılığa ve tarıma dayalıdır.

• Kereste ve Ormancılık:
  • Osmanlı donanması için gerekli kereste Hendek ormanlarından temin edilmektedir.
  • Hendek Fabrika-i Hümâyunu: Devlete ait bir hızar fabrikası vardır. Hatta metinde, fabrikadaki ambarın yetersiz kaldığı ve Padişah iradesiyle yeni bir ambar inşa edildiği belirtilmektedir.
  • Kesilen keresteler “Bıçkı” denilen atölyelerde işlenip İzmit’e gönderilmektedir.
  • Ceviz kerestesi oldukça kıymetlidir.
• Kömür: Ormanlardan elde edilen kömür, İstanbul ve İzmit’te alıcı bulmaktadır.
• Tarım:
  • Tütün: Devlet eliyle bölgeye getirilmiş ve yaygınlaşmıştır.
  • İpek Böçekçiliği: Geyve ve Düzce’de olduğu gibi burada da halkın geçim kaynağıdır (Dut ağacı varlığına işarettir).
  • Ceviz: Hem kerestesi hem de meyvesi boldur.
• Ticaret: Halkın bir kısmı ticaret ve devecilik (nakliye) ile uğraşmaktadır.

4. Şehir Dokusu ve Sosyal Yapı

Kasaba merkezi 2.500 haneden oluşmaktadır ve şu yapıları barındırır:

• Eğitim: Toplam 31 okul (27 ilkokul, 1 Medrese, 1 Rüşdiye/Ortaokul).
• İbadethaneler: 37 Cami, 1 Kilise.
• Ticari Yapılar: 111 Dükkân, 32 Han/Otel, 3 Fırın, 2 Hamam, 12 İpekhane, 26 Değirmen.
• Su: 6 Çeşme.

Kaynakça:

Töreli, T. (2020). Düyun-U Umumiye Genel Sekreteri Vital Cuinet’in 1891’de Malatya Sancağı Üzerine Tespitleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(2), 763-769. https://doi.org/10.16953/deusosbil.728598.

Konukçu, Enver (2010). Hendek : tarihten sayfalar, Hendek Belediyesi yayınları, sayfa 60-62.

Hendek Orman Ameliyat Mektebi

Günden güne azalan ormanları çoğaltmak ve orman bütünlüğünü sağlamak amacıyla ihtiyaç duyulan personeli yetiştirmek için 31 Temmuz 1911 tarihli “Orman Ameliyat Mektebi Esbabı Mucibe Lâyihası” ve 2 Mayıs 1913 tarihli “Orman Ameliyat Mektebi Nizamnamesi” yayınlandı. İlk Orman Ameliyat Mektebi, 1915 yılının Kasım ayında Hendek’teki Sert köyünde açıldı. Burası orman içinde bir köydü. Halkı Ermeni olduğu için başka bir yere göç ettiğinden, okul olmaya yatakhane ve lojman olarak kullanmaya elverişli yapılar mevcuttu.

Orman Ameliyat Mektebi’ne, yaşları 19’dan küçük olmamak üzere, rüştiye veya buna denk okulu bitirenler kabul ediliyordu. Tercihen ormancı çocukları veya ormanlık bölgelerden gelen çocuklar tercih ediliyordu. Okulun öğretim süresi iki yıl olarak belirlenmişti.

Mütareke yıllarında, Birinci Cihan Harbi sırasında tehcir edilmiş Ermenilerin yeniden köylerine dönmeleri hususunda emir çıkması üzerine, Sert köyündeki Orman Ameliyat Mektebi, 1918 yılında muvakkaten Adapazarı ilçesinde boş bir koza fabrikasına yerleşti. İmtihanlardan sonra, Beykoz’daki Arpacı çiftliğine Beykoz Orman Ameliyat Mektebi adıyla taşındı. Ancak mali sıkıntılar sebebiyle 1920 yılında kapandı.

Kaynakça:

Cebecioğlu, M. (2011) Hendek Adapazarı Akyazı Tarihi ve Şeyh İsmail Vakfı Belgeleri, İstanbul: Hendek Belediyesi.

Hendek’te Havacılık Tarihi Ve Tayyare Cemiyeti (1925)

Hendek, sadece kara yolları üzerindeki stratejik konumuyla değil, havacılık sektörüne duyduğu erken ilgiyle de dikkat çeken bir beldedir. İlçenin gökyüzüyle tanışması, Enver Paşa dönemine kadar uzanır. Mütareke yıllarında İngiliz uçaklarının kasaba üzerinde uçarak propaganda bildirileri atması, halkın hafızasında yer eden ilk “tayyare” anılarıdır.

1. Cumhuriyet Dönemi ve Türk Tayyare Cemiyeti

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte, Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın emriyle kurulan Türk Tayyare Cemiyeti, ülke genelinde bir havacılık seferberliği başlatmıştır. Cemiyetin başkanlığına, Atatürk’ün yakın çalışma arkadaşlarından Bolu Milletvekili Cevad Abbas Bey getirilmiştir.

2. Sakarya Bölgesinde Teşkilatlanma

Bu milli heyecan dalgası kısa sürede Sakarya bölgesine de ulaşmıştır. Kocaeli/İzmit merkezli başlayan teşkilatlanma çalışmaları; Adapazarı, Geyve, Hendek, Taraklı ve Akhisar gibi merkezlerde hızla karşılık bulmuş ve şubeler açılmıştır.

3. Hendek Tayyare Cemiyeti’nin Kuruluşu

Hendek, havacılık faaliyetlerine verdiği önemle bu yarışta ön saflarda yerini almıştır. Dönemin idari yapısında belediye başkanları cemiyetin “tabii başkanı” sayıldığından, Hendek’teki oluşuma da Belediye Başkanı öncülük etmiştir.

Kurucu Kadro ve Üyeler:

• Başkan: Belediye Başkanı İsmail Efendi
• Üyeler:
  • Şişmanzâde Zahid Bey
  • Mektep Müdürü Arif Bey
  • Terzizâde Nazif Sezai Bey

Bu isimler, Hendek halkının milli havacılık davasına maddi ve manevi destek sağlamasında köprü vazifesi görmüşlerdir.

Kaynakça:

Konukçu, Enver (2010). Hendek : tarihten sayfalar. Hendek Belediyesi Yayınları.

Bu sayfa Tahir Sezen’in yazdığı Osmanlı Yer Adları (2017) eserden yararlanılarak oluşturulmuştur. Esere Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nün web sayfasından erişebilirsiniz.

Yemyeşil doğa ile gelenlerin hayran kaldığı bir ilçe olan Hendek’de öne çıkan turizm unsuru öncelikle yayla turizmidir. Türkiye’nin en güzel 10 yaylasından biri seçilen Çiğdem Yaylası ve Orman Gülleri ile meşhur olan Dikmen Yaylası ve Yeşilyurt Yaylası Hendek ilçesinden bulunmaktadır. Her yıl yaz aylarında pek çok ziyaretçiyi ağırlayan yaylalar ilçe ve il turizmine katkı sağlamaktadırlar. Kültür turizmi olarak da Hendek Bayraktepe önce çıkmaktadır. Bayraktepe’de Cumhurbaşkanlığı Forsu’nda da yer alan 16 Büyük Türk Devleti’nin bayrakları bulunmakta olup konum itibari ile de çok ilgi çekici bir yerdedir.

Kaynak

Sakarya Rehber/ Guide, Sakarya Valiliği İl Kültür Turizm Müdürlüğü, İstanbul 2013.

farkvar.com/gezi-rehberi/hendek-gezilecek-yerler  (Erişim Tarihi: 25.11.2021).

İlçenin Sakarya merkeze uzaklığı 32 km’dir. D–100 Karayolu ilçenin içerisinden geçmektedir. Ayrıca TEM otoyolu da ilçenin güneyinden geçmektedir. İlçede tek ulaşım ağı karayolu üzerinden sağlanmakta olup başka şekilde ulaşım yolu bulunmaktadır.

Kaynak

hendek.bel.tr (Erişim Tarihi: 10.11.2021).