SATSO Tarihçe

---

Anadolu’da ticaret odası kurulan ilk merkezlerden biri olan Adapazarı, güçlü ekonomisi ve ticaret potansiyeliyle Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte her zaman öncü bir rol oynamıştır. İşte bir asrı deviren bu köklü kurumun hikâyesi:

1. Kuruluş ve İlk Yıllar (1917-1923)

“Şahsi Teşebbüsün Zaferi”

İstanbul Ticaret Odası’nın (1882) ardından Anadolu’da ticaret odası kurma hareketi hız kazanırken, Adapazarı bu hareketin en önemli duraklarından biri oldu. Türkiye’nin ilk özel bankalarından Adapazarı İslam Ticaret Bankası ‘nın kurucularından Şumnulu Hacı Mehmet Hilmi Efendi , Adapazarlı tüccar ve esnafı bir araya getirerek 31 Mayıs 1917 tarihinde Adapazarı Ticaret ve Sanayi Odası’nı (ATSO) kurdu.

İlk Yönetim ve Açılış: Ticaret ve Ziraat Nezareti’nin onayı ve Kaymakam Yahya Sezai Bey’in desteğiyle kurulan odanın ilk başkanı Şumnulu Hacı Mehmet Hilmi Efendi oldu. Açılış töreninde idadi (lise) öğrencileri ve öğretmenleri şiirler okuyarak bu önemli günü kutladı.

İlk İcraat: “Cuma Tatili” Odanın ilk icraatı, kentin sosyal hayatını düzenlemek oldu. Kurulduğu gün (31 Mayıs 1917) alınan kararla, o dönemde bir sorun olan “Cuma tatili” uygulaması hayata geçirildi. 1 Haziran 1917 Cuma günü tüm dükkânlar kapandı, halk mesire yerlerine akın etti ve bu gün adeta bir bayram havasında kutlandı. Bu uygulama, İstanbul basını tarafından örnek gösterildi.

2. Cumhuriyet Dönemi ve Kurumsallaşma

ATSO, Kurtuluş Savaşı yıllarının zorlu şartlarından geçerek Cumhuriyet dönemine güçlü bir giriş yaptı.

• Başkanlar Geçidi: Hacı Mehmet Hilmi Efendi’den sonra başkanlığı sırasıyla Salih Bey (Yöntem) (1924), Yusuf Bey (Alican) (1925) ve Diyarbakırlızâde Hayri Bey (1926) devraldı.
• Üye Yapısı: 1925 yılına kadar odaya kayıt zorunluluğu yoktu. 1924-1925 yıllarında odaya kayıtlı 198 tüccar bulunurken, kayıtlı olmayanlarla birlikte toplam üye potansiyeli 624 kişiye ulaşıyordu.

3. Depremlerin Gölgesinde Bir Tarih

SATSO tarihi, Sakarya’nın kaderi olan depremlerle iç içe geçmiştir.

• 1943 Depremi: Büyük bir yıkıma yol açan bu depremde, odanın 1936 öncesine ait tüm evrakları enkaz altında kalarak yok oldu. Bu durum, kurumun erken dönem hafızasında büyük bir boşluk yarattı.
• 1999 Marmara Depremi: 17 Ağustos felaketinde oda binası tamamen yıkıldı. Ancak SATSO, bu zorlu süreçten güçlenerek çıktı.

4. Büyüme ve Yeniden Yapılanma

• İl Olma Süreci (1954): Sakarya’nın vilayet statüsü kazanmasıyla birlikte ATSO’nun sorumluluk alanı genişledi ve etkinliği arttı.
• 1960’lar ve 70’ler: Ekonomik canlanmayla birlikte üye sayısı hızla arttı. 1972 yılında Bulvar üzerindeki yeni binasına taşındı.
• Modern Dönem: 1990 yılına gelindiğinde oda, 30 meslek grubu ve 5.200 kayıtlı üyeye ulaştı. 15 Nisan 2006 tarihinde ise Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla günümüzde kullanılan modern hizmet binası açıldı.

5. İsim Değişikliği ve Bugün

Kurulduğu günden itibaren “Adapazarı Ticaret ve Sanayi Odası (ATSO)” adını taşıyan kurum, şehrin büyümesi ve sanayileşmesiyle birlikte 19 Temmuz 2008 tarihinde adını “Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası (SATSO)” olarak değiştirdi.

Bugün SATSO, sadece bir meslek örgütü değil; Sakarya’nın en büyük sivil toplum kuruluşu olarak şehrin ekonomik, sosyal ve kültürel hayatına yön vermeye devam etmektedir.

Kaynakça:

SATSO – Kurumsal Kimlik Kitapçığı (Erişim Tarihi: 9.12.2025)